Hadisə
Axtarmaq üçün Enter düyməsinə basın
Axtarmaq üçün Enter düyməsinə basın
“Qartal caynağı” əməliyyatı
Əməliyyatı başlamaq üçün ən yaxın dost hava bazası Türkiyədə, Tehranın 700 km şimal-qərbində idi. Tehranın İran ərazisinin dərinliyində, ABŞ-a dost ölkələrdən uzaq məsafədə yerləşməsi, girovların milyonlarla insanın olduğu Tehranda, yaxşı mühafizə olunan səfirlik ərazisində saxlanması əməliyyatın planlaşdırılmasını çətinləşdirirdi. Ciddi məxfilik tələb olunurdu və hər hansı bir məlumat sızmasının qarşısı alınmalı idi. Əməliyyat planı belə idi:
Əməliyyat Omanın Masiah adasındakı aviabazadan və Oman körfəzindəki “Nimitz” aviadaşıyıcından həyata keçirilir. 1-ci gecə Masiah adasından 3 C-130 Hercules nəqliyyat təyyarəsi xüsusi təyinatlıları İran paytaxtının 370 km cənubundakı Dəşte-Kəbir səhrasında II DM zamanı Britaniyaya məxsus olmuş, lakin artıq çoxdan istismardan çıxarılmış “Səhra-1” aerodromuna çatdırır. Daha 3 C-130 təyyarəsi ora helikopterlər üçün yanacaq gətirir. Xüsusi təyinatlıları endirdikdən və helikopterləri yanacaqla təmin etdikdən sonra bütün təyyarələr Masiah adasına geri qayıdır. “Nimitz” gəmisindən “Səhra-1”-ə tanınma işarələri olmayan 8 RH-53D helikopteri gəlir. Bu helikopterlər ona görə seçilmişdi ki, İran HDQ-lərində də eyni helkopterlər var idi deyə gecə onları özlərinki hesab etsinlər.
Helikopterlər yanacaq doldurduqdan sonra xüsusi təyinatlıları Tehran yaxınlığında tərk edilmiş bir aerodroma aparır, onlar aerodromu ələ keçirir və bir qrupu burada qalır. Digər qrup avtomobillərlə Tehrana gedir, səfirliyin və XİN-nin mühafizəçilərini öldürür və girovlarla birlikdə onların ardınca gələn helikopterlərə minirlər. Helikopterlər 1-ci qrupun nəzarətə götürdüyü aerodroma uçur və oradan əməliyyatın bütün iştirakçıları ABŞ-a dost olan Misirdəki gizli bazaya təxliyə edilirlər. Əməliyyat 24 aprel 1980-ci il axşamı başladı. 6 təyyarə Oman körfəzi üzərindən son dərəcə alçaqdan uçaraq İran ərazisinə daxil oldu və “Səhra-1” nöqtəsinə eniş etdi. Xüsusi təyinatlılar gözləmədikləri halda yaxınlıqda kifayət qədər gur bir avtomobil yolu aşkar etdilər. Amerika qoşunları 40 sərnişin daşıyan avtobusu saxlamağa məcbur oldular. Lakin daha sonra gələn yanacaq daşıyan maşının sürücüsü onların tələbini yerinə yetirməkdən imtina etdi. Əməliyyatın aşkarlanacağından qorxan xüsusi təyinatlılar maşını qumbaraatanlarla məhv etdilər, maşındakı sərnişin öldü, sürücü isə qaçıb gizlənə bildi. Alov sütunu gecə onlarla metr yüksəkliyə qalxdı və uzaqdan göründü, buna görə də əməliyyatın gözlənilməzlik effekti itdi. Əməliyyatın komandiri polkovnik Çarlz Bekkvit geri çəkilmə əmri verdi. Sağ qalan helikopter pilotları və xüsusi təyinatlılar tələsik qalan təyyarələrə minərək İranı tərk etdilər. İran mənbələrinə görə, çaxnaşma onların yaxınlığından İran HHQ-nin qırıcısının uçması səbəbindən baş vermişdi. ABŞ-ın o vaxtkı dövlət katibi Sayrus Vens bu əməliyyatın əleyhinə idi, lakin prezident Karter onun keçirilməsinə razılıq verdi. Vens bu səbəbdən istefa ərizəsi yazdı və əməliyyatdan 4 gün sonra, 28 apreldə onun istefası qəbul olundu.
