İRANIN YENİ ALİ LİDERİ: MÜCTƏBA XAMENEİ

ABŞ və İsrail hücumlarında İranın Ali Lideri Əli Xameneinin öldürülməsindən sonra diqqət yeni liderin kim olacağı məsələsinə yönəldi. İran mediası Ekspertlər Məclisinin Əli Xameneinin oğlu Müctəba Xameneini ölkənin yeni lideri təyin etdiyini açıqladı. Bəs Müctəba Xamenei kimdir?

Yaxın Şərqdə gərginliyi sürətlə artıran İsrail və ABŞ-ın İrana qarşı hücumları regional tarazlığı sarsıtdı və hücumların ən təəccüblü nəticəsi İranın ən yüksək siyasi vəzifəsindəki dəyişikliklər oldu. Tehran və ətrafındakı vacib təhlükəsizlik və inzibati mərkəzləri hədəf alan hücumlarda İranın Ali Lideri Ayətullah Əli Xamenei həyatını itirdi. İran dövlət mediası tezliklə Xameneinin ölümünü təsdiqlədi və milli matəm günü elan edildi.

36 il İranda “Ali Lider” vəzifəsini tutan Əli Xameneinin ölümü ölkədə həm siyasi, həm də dini hakimiyyət baxımından yeni bir dövr açdı. İran konstitusiyasına görə, Ekspertlər Məclisi ölkənin ən yüksək hakimiyyət orqanı olan Ali Lideri seçmək səlahiyyətinə malikdir. Buna görə də, Xameneinin ölümündən sonra Tehranda diqqət tez bir zamanda bu quruma yönəldi.

İrandakı dini və siyasi dairələrdə potensial namizədlər kimi bir neçə ad müzakirə olunmağa başladı. Rejim daxilində uzun müddət təsirləri ilə tanınan bəzi ruhanilərlə yanaşı, Xamenei ailəsinin üzvü də ortaya çıxdı. Müctəba Xamenei tez bir zamanda ən çox danışılan ad oldu.

İran mediası Ekspertlər Məclisinin Əli Xameneinin oğlu Müctəba Xameneini ölkənin yeni lideri seçdiyini açıqladı.

Gilan əyalətindən Ekspertlər Məclisinin üzvü olan Eşkevari həmçinin Müctəba Xameneinin İsrail və ABŞ-ın hücumunda öldürülən atası Əli Xameneinin yerinə yeni lider seçildiyini açıqladı.

Bəs İran siyasətində uzun müddətdir “pərdəarxası güclü fiqurlardan biri” hesab edilən Müctəba Xamenei kimdir?

İnqilabın kölgəsində böyüyən bir şəxs

Müctəba Xamenei 1969-cu ildə İranın müqəddəs şəhərlərindən biri olan Məşhəddə anadan olub. İranın Ali Lideri Əli Xameneinin ikinci oğlu Müctəba uşaqlığını İran İslam İnqilabından dərhal sonra formalaşan yeni siyasi quruluşda keçirib. Atasının sürətlə yüksələn siyasi karyerası onu erkən yaşlarından dövlət və dini dairələrlə iç-içə olan bir mühitdə böyütməyə vadar edib.

Ailəsinin dini dairələrlə əlaqələrinin uzun bir tarixi var idi. Babası Seyid Cavad Xamenei də tanınmış din alimi idi. Buna görə də, Müctəba Xameneinin uşaqlığı mədrəsə (dini məktəb) dairələrində və dini təhsil mühitlərində keçib.

Gəncliyində Müctəba Xamenei dini təhsil yolunu seçib və İranda şiə elmi ənənəsinin mərkəzlərindən biri olan Qumda mədrəsə təhsili alıb. Orada İslam hüququnu və şiə fiqhini öyrənib. İlk müəllimləri arasında atası Əli Xamenei və Mahmud Haşimi Şahrudi kimi tanınmış İran din alimləri olub.

Müctəba cəbhədə

Müctəba Xameneinin həyatında mühüm dönüş nöqtələrindən biri İran-İraq müharibəsi illəri idi. Məlumdur ki, 1980-ci ildən 1988-ci ilə qədər davam edən müharibənin son mərhələlərində o, orta məktəb təhsilini başa vurduqdan sonra İran İnqilab Keşikçiləri Korpusuna qoşulub.

Mənbələr göstərir ki, 17 yaşında 1987-1988-ci illərdə müharibənin son mərhələsində ön cəbhədə olub və İnqilab Keşikçiləri Korpusunun tərkibindəki bölmələrlə birlikdə İraq cəbhəsinə göndərilib.

İranda müharibə təcrübəsi bir çox siyasətçi və təhlükəsizlik işçiləri üçün vacib bir istinad hesab olunur. Buna görə də, Müctəba Xameneinin gənc yaşda cəbhəyə getməsi, sonrakı illərdə dövlət daxilində təhlükəsizlik dairələri ilə qurduğu münasibətlər baxımından diqqətəlayiq amil hesab olunur.

“Kölgələrdəki güc”

Uzun illər Müctəba Xamenei İran siyasətində rəsmi dövlət vəzifəsi tutmayıb. Buna baxmayaraq, xüsusən də 2000-ci illərdən etibarən onun adı İran siyasi dairələrində getdikcə daha tez-tez eşidilməyə başladı.

İranı yaxından izləyən bəzi təhlillər onun İnqilab Keşikçiləri və Bəsic təşkilatları ilə sıx əlaqələr qurduğunu və atası ilə bağlı qərar qəbuletmə mexanizmlərində təsirli olduğunu göstərir.

Müctəba Xameneinin adı İranda mübahisəli 2009-cu il prezident seçkiləri və sonrakı etirazlar zamanı da yenidən gündəmə gəldi. İslahatçı siyasətçi Mehdi Kərrubi müəyyən təhlükəsizlik dairələrinin seçki prosesinə müdaxiləsini tənqid etdi və Xameneinin adı bu müzakirələr zamanı tez-tez xatırlandı.

Eyni zamanda, bəzi İran ekspertləri onu “İran siyasətində ən nüfuzlu, lakin ən az görünən fiqurlardan biri” kimi xarakterizə etdilər.