Kerkük Kalesi’nde Türk Mirasının Bir Şaheseri: Gök Kümbet- İRAKDAN “TƏZADLAR”A YAZIRLAR

 …Kerkük, asırlardan beri Irak Türklerinin bu coğrafyada şekillenmiş Türk kültürünün merkezidir. Bir şehrin yardımiyeti ve kimliği, şehrin tarihi mimari eserleri, sosyal ve kültürel yapısıyla ilgili genel konular. Bir millet için “tarihi eser” sahibi olmak, her şeyden evvel bir “tarihe”ye sahip olmayı gerektirir. Bu topraklardaki Irak Türklerinin geçmişi bin yılı aşıyor. Yani en az bin yıllık bir sürekli söz veriyoruz. Bin yılı aşkın geçmişinin tarih olabileceği, tarihin bilincine sahip olmayı ve bu süre içinde inşa edilen medeniyet ve tarih eserlerine sahip çıkmayı, o medeniyeti ve tarihi eserleri yaşatmayı gerektirir.

Kerkük tarihinin simgesi olan Kerkük Kalesi ve Kerkük’ün her köşesinde sizi Türk tarihieserleriyle karşılar. Gök Kümbet, Uryan Camii , Hasan Pakiz Camii, Seyit Necip Tekkesi, Fuzuli Mescidi , Kilciler Pazarı, Nakışlı Minare ve Camisi, Kerkük Redif Kışlası, Kapalı Çarşı (Kayseri), Altunköprü, Kırdar Hanı ve Çarşısı, Kerkük Kale Hanı, Kerkük (Aziziye) Kışlası, Mecidiye Sarayı, Sultan Sakı Yatırı, Dakuk Ulu Camii Minaresi, Hıristiyan kilisesi sırasında çeşitli düzenlerden sonra camiye çevrilen Ulu Camii, Yahudi tapınağından yüzyıllar önce ”devşirilen” ve Türkmenlerce kutsal sayılan Danyal Peygamber Camii ve Minaresi, 16 gözlü Taşköprü gibi 60’tan fazla Türk tarihine Kerkük’ün her noktasına rastlamak mümkündür. Kerkük’ün her köşesi tarih ve medeniyette.

Kerkük’te yaşayan Türkmenlerin dış milletlerin buna benzer acaba kaç tane tarihi eseri var mı? Şehrin temellerini oluşturan bu eserler, Türklerin Kerkük’te ne kadar izlendiklerini gözler önüne seren misallerinden sadece birkaçıdır. Mimari ürünler yanında edebi eserler ve sanatçılara da bakacak olursak, Kerkük’ün münevver kesimini Türkmenlerin bölümünde olduğu bir grup oluşturulmuş olarak görülüyor. Yani Kerkük özüyle de sözüyle de Türkçe’dir. Bütün bunların yanında şehirdeki mahalle ve bölge adlarının tamamının Türkçe olduğunu belirtmek gerekir. Kerkük Türküleri bütün dünyada hangi dille icra ediliyor? Türkçe. Kimileri Kerkük bizim diyor! İyi de, Kerkük’te tarihi eser, medeniyet ve kültür mirasları nerede? Yok.

“Gök Kümbet 700 harften beri dimdik ayaktaydı”

Kerkük kalesi’nin Türk tarihi eserlerinden biri olan Gök Kümbet, 1361 yılında Celayirliler döneminde ( 1340-1431), 820 metrelik kare alan ve 17 metrelik yapıya sahiptir. Kalenin içinde çürümeye kadar ayakta kalabilen Türk yapısının bir şaheseridir . Celayirliler tarihlerine ait Gök Kümbet’in dış duvarlarıyla karşı karşıya geldiğimizde, üzerinde yazıttan da anlaşıldığı gibi kümbet 14. yüzyılda Selçuklu hanedanına mensup Buğday Hatun için yaptırılmıştır. Türk çadırından ilham alınarak oluşturulan Gök Kümbet iki katlı, sekiz köşeli, kemer ve pencere bölmeleri yeşil renklerden oluşan toplu topraktandır, bu sayede Türkmenler Gök kümbet’in yanında yeşil kümbette derler. Türk eseri olan Gök Kümbet’in duvarları orijinal tuğlaların farklı biçimlerde dizilmesiyle zengin bir yüzey dekorasyonu gösterir ve renkli Türk çini motifleri ile dekore edilmiştir.

2009 yılında Gök Kümbet’in onarımı adı altında herkesin hatırası ve hafızasında olan sekizgen çatılı şaheser akışı doğal özellikleri değiştirerek (Tahrip ile) hiç ilgi duymadan ve benzeri olmayan bir şekilde dönüştürülür. 700 yıllık Gök Kümbet’in sekizgen olan orijinal çatısı yıkılıp yerine Celayirlilerin hiçbir izine rastlanmayan şekilsiz bir yapı oluşur. Yürütülen ilkel çalışmalar sırasında Gök Kümbet’in gövdesini oluşturan yapı tuğlalar ve duvarlarını süsleyen Türk çini motifleri kırılmış ve dökülmüştür. Yapılan tahribatlar tüm açıklığıyla ortada durmaktadır. 700 yıllık Gök Kümbet eski hali olan sekizgen yapı ile dururken ne oldu da bu mimari şaheserin yapısı değiştirildi (Tahrip edildi)?

Onarım ne demektir? tamirat, tamirat, bir yontunun, bir ailenin üyelerinin yerlerini yeniden yapma, ilk donanım getirme, geri yükleme, yani onarım bir teknik değiştirme yönteminden tamiridir. Ama gelin görün ki Gök Kümbet’e yapılan onarım değil tahribattır. Yani herkesin gözü önünde Kerkük’te 700 yıllık Türk tarihi eserinin yapısı değişiyor ama ne yazık ki kimseden ses yok.

Çalışmalar ilkel yöntem ve işler ehli olmayan kişiler (Ameleler) tarafından yürütüldü. Türk, Arap ve yabancı kaynaklara göre Gök Kümbet’in çatısı sekiz köşeli olarak tarif edilmektedir. Bu yeni ve şekilsiz yapı Celayirlilerin hiçbir belgesine ait mimarı tarz bulunmamaktadır. Dünya kayıtlarında mevcut olan 700 yıllık tarihi eser keyfi olarak kanun ve kurallara uymadan yapısı değiştiriliyor. Amaç belli, Irak Türklerinin tarih, kültür, miras ve değerlerini yok etmek istiyor.

“Kerkük Kalesi dozerlerle birleştirildi”

Türkmenlerin simgesi Kerkük Kalesi, en eski tarihi eserler de surları içerisinde saklanmaktadır. Saddam rejimi, 1990 yılında Kerkük Kalesi’nin tarihi eserlerini onarmak adı altında Kerkük Kalesi’ni yıkma ve tamamı Türkmen olan sakinlerini boşaltma planını uygular. Kale, 1995 yılında Saddam Hüseyin’in talimatıyla zorla tamamen boşaltılır ve 1997’den itibaren 2003’e kadar kişisel geleneksel Türk tarihi evleri ve eserleri dozerlerle yıkılır ve yerle birleştirilir. Türkmenlerin evleri, tarihi eserleri, hatta mezar taşları bile yerle bir edilir. Niyet, Kerkük’ün Türkmen özelliğini ve izlerini silmekti. Türkmenlerin yüzyıllar boyunca yaşamları boyunca yaşadıkları kalenin içi bugün dozerlerle yerleştirilmiştir. Kalede sadece ayakta kalabilen tek tük yapı bulunuyor. Ancak dozerle yapılan ve uluslararası takıma aykırı biçimde yapılan tarihi eser katliamına hiçbir uluslararası kuruluş ses çıkarmamıştı. Bu ürünler Irak Türkmenlerinin kalıntılarıdır bunları korumak için tüm gücümüzle mücadele isyanıyla aksi takdirde tarihi eserlerimizi yok edecekler. Aslında bu tarihi bölgedeki bu toprak sahipleri kimler tarafından üretilen bir kanıtlayıcıdır. Tarihi ürünler dili yoksa ama kimlikleri vardır.

Yıktılar kalamızı
Sürdüler balamızı
Daha can boğazdayken
Çektiler salamızı

Irak Türkmen Gazeteciler Cemiyeti Dış İlişkiler Sorumlusu Dr. Kürşat Çavuşoğlu