“Vahidin dörd fəsli” tamaşasının təqdimatı keçirildi

Dünən Bakı Fotoqrafiya evində İçərişəhər Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsinin təkilatçılığı ilə Azərbaycan şairi, qəzəlxanı və əməkdar incəsənət xadimi olan Əliağa Vahidin “Dörd fəsil” tamaşası keçirildi. Tamaşada qonaqlar Vahidin  yaradıcılığından, qəzəllərindən, onun keçdiyi həyat yolundan geniş söhbət açdılar. Azərbaycan Milli Konservatioriyasının tələbələrinin şairin qəzəllərindən ifa etmələri tədbirə özünəməxsus rəng qatdı. Bu səbəbdən “Təzadlar.az” olaraq Əliağa Vahidin həyat və yaradıcılığına diqqət yetirərək əldə etdiyimiz məlumatların bir qismini Siz oxucularımızla bölüşürük. Əliağa İsmayıl oğlu İsmayılzadə (Əliağa Vahid) 17 fevral 1895-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub.

Atası İsmayıl kişi məşhur satirik şair Məşədi Azərin qohumu və ədəbi mühitə yaxın adam idi. Əliağa Vahid uşaqlıq illərindən ədəbiyyata, şeirə, xalq dastanlarına və klassik poeziya nümunələrinə xüsusi maraq göstərib. O, mədrəsədə oxumağa başlasa da, daha sonra ehtiyac üzündən təhsilini yarımçıq qoyaraq xarratlıq etmişdir. Gənc yaşlarında Bakıdakı “Məcməüş-şüəra” ədəbi məclisində iştirak edib, Azər (İmaməliyev), Müniri və s. şairlərin təsiri ilə lirik şeirlər yazıb.

Əliağa Vahid yazmış olduğu satirik şeirlərində ictimai nöqsanları, mövhumatı, zülm və haqsızlığı ifşa etmişdi.

Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Vahid inqilabi təbliğat sahəsində fəal çalışıb, yeni həyatı tərənnüm edən çoxlu şeir (“Əsgər və fəhlə yoldaşlarıma”, “Məktəb nə deməkdir”, “Ucal, mələyim” və s.) yazıb, “Kommunist” qəzeti, “Molla Nəsrəddin” jurnalı ilə əməkdaşlıq edib.

Onun “Kupletlər” (1924), “Mollaxana” (1938) kitablarındakı şeirlərdə yeniliyə mane olanlar kəskin satira atəşinə tutulub. Böyük Vətən müharibəsi illərində yazdığı əsərlərdə, “Döyüş qəzəlləri” (1943), “Qəzəllər” (1944) kitablarında Əliağa Vahid Vətənə məhəbbət, düşmənə nifrət, qələbəyə inam hissləri təbliğ edirdi.

Əliağa Vahid müasir Azərbaycan poeziyasında qəzəl janrının ən görkəmli nümayəndələrindən və XX əsrin parlaq klassiklərindən biridir.

Vahidin qəzəlləri poetik dilinin sadəliyi, xəlqiliyi və ahəngdarlığı ilə seçilir, xanəndələrin repertuarında mühüm yer tutur.

O, Nizami,  Xaqani,  Füzuli,  Nəvai və başqalarının qəzəllərini Azərbaycan dilinə tərcümə edib. Məhz buna görə də onu Füzuli ənənələrinin davamçısı hesab etmək olar.

Onun həyatı, yaradıcılığı və ədəbi irsi milli poeziyamızda dərin iz qoyub, bir çox nəsillərə ilham verib. Əliağa Vahid həm klassik şeirin ənənələrini yaşadan, həm də ona yeni nəfəs gətirən sənətkar kimi Azərbaycan ədəbi mühitində həmişə yüksək qiymətləndirilib.

Əliağa Vahid XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda ictimai, siyasi və mədəni dəyişikliklərin sürətlə baş verdiyi bir dövrdə yaşamış və yaradıb. O, klassik Şərq poeziyasının, xüsusilə qəzəl janrının milli ənənəvi ruhunu qoruyaraq, onu dövrünün ictimai, fəlsəfi və estetik meylləri ilə zənginləşdirib.

Əliağa Vahid öz poeziyası ilə yalnız sənət mühiti üçün deyil, həm də milli özünüdərkin güclənməsi, milli dilin və sözün bədii imkanlarının genişlənməsi üçün böyük xidmətlər göstərib.

Əliağa Vahid poeziyasının bənzərsizliyi ondadır ki, o, klassik lirikanı yalnız təkrar etməyib, ona xalq dili, folklor motivləri, müasir həyat reallıqları və şəxsi hisslərini də əlavə edib. Bu xüsusiyyətlər onun poeziyasını sadəcə klassik şeir nümunəsi yox, həm də dərin sosial və fəlsəfi məna daşıyan bir sənət hadisəsinə çevirib.

Əliağa Vahidin məşhur qəzəllərinə “Dəlidir”, “Gözəldir”, “Bəs nə deyim?”, “Dindir məni hərdən gözəlim”, “Nə dedin bəs?”, “Yalvarma”, “Olsa”, “Olacaq” və s. misal göstərmək olar.

İcazə ver, baxım ey gül, o qarə gözlərinə,

Vurulmuşam, nə edim , aşikarə gözlərinə.

Qəm etmərəm, məni yüz dəfə gündə öldürəsən,

Baxanda bir də dirilləm, dübarə gözlərinə.

Camalın açma, gülüm, qorxuram görüb üzünü,

Gün olsun hüsnünə aşiq, sitarə gözlərinə.

Vahid irsi Azərbaycan muğam və xanəndəlik sənətinin ayrılmaz tərkib hissəsidir. Onun sözlərinə oxunan təsnif və qəzəllər milli musiqi xəzinəmizin inciləri sırasındadır.

Əliağa Vahid poeziyası həm də Azərbaycan qəzəl ənənəsinin yenilənməsi, modernləşdirilməsi prosesində aparıcı mövqedə olub.

Əliağa Vahid bədii üslub baxımından klassik ənənə ilə müasirlik arasında körpü rolunu oynayıb. O, qəzəllərində dilin səlisliyinə, ritm və ahəngin gözəlliyinə, bədii təsvir vasitələrinin zənginliyinə xüsusi önəm verib. Əliağa Vahidin üslubu həm klassik poeziyanın lətafətini, həm də xalq dilinin sadəliyini özündə birləşdirir. Onun qəzəllərində bədii metaforalar, təşbehlər, zərif ironiya, kəskin müşahidələr və dərin fəlsəfi fikirlər əsas yer tutur.

Əliağa Vahid Azərbaycan poeziyasında “qəzəlxanlıq” məktəbinin yaradıcılarından biri olub. O, klassik qəzəl poetikasını müasirləşdirməklə yanaşı, qəzələ yeni mövzular və forma axtarışları da gətirib. Əliağa Vahid həm klassik, həm də müasir şeir texnikasından məharətlə istifadə edərək, poetik dilin imkanlarını genişləndirib.

Əliağa Vahid təkcə şair deyil, həm də ictimai xadim, vətənpərvər ziyalı, poeziya bilicisi kimi də tanınıb. O, müxtəlif dövrlərdə Azərbaycan ədəbi mühitində baş verən proseslərə fəal münasibət bildirib, ədəbiyyatın inkişafı, klassik irsin qorunması və yeni poeziya axtarışları üçün daim mübarizə aparıb. Onun poeziyasındakı ictimai motivlər, milli-mənəvi dəyərlərin tərənnümü, xalqın dərdinə və sevincinə sədaqət bu gün də dəyərləndirilir.

Əliağa Vahidin poeziyası dövrünün bir çox istedadlı şair və yazıçılarının da formalaşmasına təsir edib. O, şeir məclislərində, ədəbi toplantılarda, mətbuatda çıxışları ilə gənc ədəbi nəsillərə dəstək olub, Azərbaycan poeziyasının canlı məktəbinə çevrilib.

Əliağa Vahidin şəxsi həyatı da onun poetik təfəkküründə, insana və dünyaya baxışlarında dərin izlər qoyub. O, həyatın bütün ziddiyyətlərini, insan münasibətlərindəki sevgi və iztirabları, dostluq və xəyanətləri poeziyasına daxil edib. Onun şeirlərində şəxsi təcrübəsi, məhəbbəti və acısı səmimi və təsirli şəkildə əks olunub.

Vahid ömrünün son illərində sovet dövrünün ictimai-siyasi və mədəni dəyişikliklərinə şahidlik edib, bir çox çətinliklərə baxmayaraq, poeziyasına sadiq qalıb.

Əliağa Vahid Azərbaycan poeziyasının, xüsusilə qəzəl janrının inkişafında, klassik ədəbi ənənənin yaşadılmasında və yeni poeziya ruhunun formalaşmasında əvəzsiz xidmətlər göstərmişdir.

Əliağa Vahidin əsərləri Azərbaycan poeziyasının zirvəsindədir, məktəblərdə, universitetlərdə və ədəbi tədqiqatlarda daim öyrənilir.

Onun yaradıcılığı milli poeziyanın, bədii təfəkkürün və ictimai fikrin inkişafı üçün həmişə dəyərli nümunə olaraq qalacaq. Əliağa Vahidin adı və irsi həm milli, həm də dünya poeziyası üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Vahid ömrünün son illərində sovet dövrünün ictimai-siyasi və mədəni dəyişikliklərinə şahidlik edib, bir çox çətinliklərə baxmayaraq, poeziyasına sadiq qalıb. 1965-ci ildə vəfat edən Əliağa Vahid, Bakıdakı Fəxri Xiyabanda dəfn olunub. Onun adı bu gün də Azərbaycan poeziyasının zirvəsində çəkilir.

Hazırladı: RÖVŞANƏ