Anna Karenina: Qadağan Olunmuş Sevgi və Cəmiyyətin Amansız Güzgüsü

Real hadisədən ilhamlanan faciə

Tolstoy bu romanı yazmağa real bir hadisədən sonra qərar verib. 1872-ci ildə Tolstoyun qonşusu və dostu olan Bibikovun məşuqəsi Anna Piroqova, qısqanclıq və ümidsizlik səbəbindən özünü qatarın altına ataraq intihar etmişdi. Tolstoy meyitxanaya gedərək qadının parçalanmış bədənini görmüş və bu mənzərə ona o qədər təsir etmişdi ki, romanın finalını məhz bu hadisə üzərində qurdu.

Məşhur giriş cümləsi

Dünya ədəbiyyatının ən çox sitat gətirilən başlanğıcı məhz bu romandadır:

“Bütün xoşbəxt ailələr bir-birinə bənzəyir, hər bədbəxt ailə isə özünəməxsus şəkildə bədbəxtdir.”

Bu cümlə ilə Tolstoy oxucunu ailə daxili münaqişələrin, xəyanətin və fərdi azadlıq axtarışının labirintlərinə dəvət edir.

İki fərqli dünya: Anna və Levin

Roman sadəcə Annanın qraf Vronski ilə yaşadığı fırtınalı və faciəvi sevgidən ibarət deyil. Əsərdə paralel olaraq Konstantin Levin personajının hekayəsi gedir.

Anna: Şəhərli, ehtiraslı, qaydalara meydan oxuyan, lakin sonda cəmiyyət tərəfindən qəbul edilməyən bir qadındır.

Levin: Kənd həyatına aşiq, mənəvi axtarışda olan, əməyi və sadəliyi sevən biridir.

Levin obrazı əslində Tolstoyun öz prototipidir. Onun daxili dünyası, kənd təsərrüfatı haqqında düşüncələri və inanc axtarışları Tolstoyun öz həyat fəlsəfəsini əks etdirir.

Nə üçün “Qatar”?

Romanın hər yerində qatar və dəmiryolu simvoluna rast gəlirik. Anna və Vronski ilk dəfə vağzalda qarşılaşırlar, Anna qatarda kitab oxuyarkən sevgi xəyallarına dalır və sonda həyatına vağzalda son qoyur. O dövr üçün qatar “modernləşmənin” və “dayandırıla bilməyən taleyin” simvolu idi. Tolstoy bununla köhnə aristokratik dəyərlərin yeni və sürətli dünya tərəfindən əzilməsini simvolizə edirdi.

Cəmiyyətin ikiüzlülüyü

Məqalənin ən maraqlı məqamlarından biri budur: Romanın əsas mövzusu xəyanət deyil, xəyanətə verilən reaksiyadır. Cəmiyyət Vronskiyə (kişi olduğu üçün) bağışlayıcı yanaşsa da, Annanı mənəviyyatsızlıqda ittiham edərək onu təcrid edir. Tolstoy, Annanın intiharının səbəbi kimi təkcə sevgisizliyi deyil, həm də cəmiyyətin amansız mühakiməsini göstərir.

Niyə oxumalıyıq?

“Anna Karenina” oxucuya sual verir: Xoşbəxtlik dürüstlükdədir, yoxsa qaydalara tabe olmaqda? Bu gün bu əsər onlarla dilə tərcümə olunub və dəfələrlə ekranlaşdırılıb. Əgər hələ də oxumamısınızsa, Annanın həm nifrət, həm də rəhm doğuran mürəkkəb dünyasına daxil olmağın tam vaxtıdır.

Maraqlı fakt: Dostoyevski bu romanı oxuduqdan sonra onu “tam bir sənət əsəri” adlandırmış və Tolstoyun dühasi qarşısında baş əymişdi.

Səbinə Bağırova