Bir uşağın gözü ilə böyüklərin dünyası

Antuan de Sent-Ekzüperinin 1943-cü ildə işıq üzü görən “Balaca Şahzadə” (Le Petit Prince) əsəri, sadəcə bir uşaq nağılı deyil, bəşəriyyətin ən dərin fəlsəfi manifestlərindən biridir. İkinci Dünya Müharibəsinin ortasında, insanlığın öz yolunu itirdiyi bir zamanda yazılan bu hekayə, bu gün də hər yaşdan oxucu üçün mənəvi mayak rolunu oynayır.

Məqalənin mərkəzində həm müəllif, həm də əsərin baş qəhrəmanı olan Pilot dayanır. Təyyarəsi Saxara səhrasında qəzaya uğrayan Pilot, burada “B-612” asteroidindən gələn qəribə bir oğlanla – Balaca Şahzadə ilə tanış olur.

Balaca Şahzadənin öz planetindən çıxıb Yer kürəsinə qədər olan səyahəti, əslində müasir cəmiyyətin tənqididir. O, müxtəlif planetlərdə rastlaşdığı personajlar vasitəsilə böyüklərin mənasız ehtiraslarını üzə çıxarır:

Kral: Hakimiyyət həvəsini

Şöhrətpərəst: Yalnız tərif eşitmək istəyini

Sahibkar: Hər şeyi rəqəmlərlə ölçən maddiyyatçılığı

Fənərçi: Kor-koranə itaəti təmsil edir

Tülkü və “Əhlilləşdirmə” fəlsəfəsi

Əsərin ən təsirli hissələrindən biri Balaca Şahzadənin Tülkü ilə qarşılaşmasıdır. Tülkü ona sevginin və dostluğun mahiyyətini izah edir. Məşhur “Əhlilləşdirmək” anlayışı burada “əlaqə qurmaq”, “bir-birinə ehtiyac duymaq” mənasını verir.

Tülkü Şahzadəyə (və biz oxuculara) həyatın ən böyük sirrini açır:

“Əsl həqiqəti yalnız ürəyinlə görə bilərsən. Ən vacib olanı gözlə görmək mümkün deyil.”

Bu fikir əsərin ana xəttini təşkil edir: biz insanları və əşyaları onların zahiri görünüşünə və ya faydalılığına görə deyil, onlara verdiyimiz dəyərə və ayırdığımız zamana görə sevirik. Şahzadənin öz planetində qoyub gəldiyi Qızılgülünü digər minlərlə güldən fərqləndirən də məhz ona çəkdiyi zəhmətdir.

Müəllifin imzası: Akvarel şəkillər

“Balaca Şahzadə”ni digər kitablardan fərqləndirən mühüm cəhət, Ekzüperinin özü tərəfindən çəkilmiş illüstrasiyalardır. Müəllif israr edirdi ki, bu şəkillər mətnin sadəcə bəzəyi deyil, onun ayrılmaz hissəsidir. Kitabın lap əvvəlindəki “fil udmuş boa ilanı” və ya “yeşikdəki qoyun” şəkli oxucuya bir mesaj verir: Xəyal gücünüzü itirməyin.

Niyə hələ də oxunur?

1943-cü ildən bəri bu əsər 300-dən çox dil və ləhcəyə tərcümə edilib. Bunun sirri sadəliyindədir. Ekzüperi ağır fəlsəfi mövzuları — tənhalıq, sevgi, itki və məsuliyyəti — bir uşağın təmiz dili ilə izah edə bilib.

Maraqlı faktlar:

Ekzüperi kitabı Nyu-Yorkda mühacirətdə olarkən yazıb.

Əsərin nəşrindən cəmi bir il sonra müəllif təyyarə qəzasında itkin düşüb və heç vaxt kitabının qlobal uğurunu görməyib.

Balaca Şahzadə obrazının prototipinin Ekzüperinin öz uşaqlığı, Qızılgülün isə həyat yoldaşı Konsuelo olduğu deyilir.

“Balaca Şahzadə” bizə xatırladır ki, hər bir böyük bir vaxtlar uşaq olub (amma onların çox azı bunu xatırlayır). Bu hekayə, qəlbimizdəki o balaca uşağı yenidən kəşf etmək və dünyaya rəqəmlərlə deyil, sevgi ilə baxmaq üçün bir dəvətdir.

Səbinə Bağırova