Xəbər verdiyimiz kimi, ABŞ prezidenti Donald Tramp bazar ertəsi Ağ Evdə Ukrayna münaqişəsinin həllinə və Alyaskada Rusiya-Amerika sammitindən sonra çoxtərəfli görüş keçirib. Vaşinqtonda keçirilən danışıqlarda Böyük Britaniya, Almaniya, İtaliya, Finlandiya, Fransa liderləri, Avropa Komissiyasının rəhbəri, NATO-nun baş katibi və Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenski iştirak edib. Ağ Ev tarixində ilk dəfə olaraq bu qədər çox sayda Avropa liderini qəbul etdi. Bu görüşdən əvvəl Tramp və Zelenski arasında bir saata yaxın davam edən təkbətək söhbət olub.
Bundan başqa, Amerika lideri Rusiya prezidenti Vladimir Putinə zəng edərək Ağ Evdə çoxtərəfli danışıqlar barədə məlumat verib. Rusiya liderinin köməkçisi Yuri Uşakov bildirib ki, Tramp və Putinin söhbəti təxminən 40 dəqiqə çəkib, onlar Moskva ilə Kiyev arasında birbaşa danışıqların davam etdirilməsinin tərəfdarı olduqlarını və onların səviyyəsinin yüksəldilməsi imkanlarını müzakirə ediblər.
Tezadlar.az Ağ Evdəki iclas iştirakçılarının əsas fikirlətini təqdim edir.
Trampın mövqeyi
- Ağ Evdəki danışıqlardan sonra ABŞ administrasiyasının rəhbəri Putin və Zelenski arasında “yeri hələ müəyyən edilməmiş” görüşə hazırlaşmağa başladığını bildirib. Bu, baş tutandan sonra ABŞ, Rusiya və Ukrayna arasında üçtərəfli danışıqlar davam edəcək, – Tramp əlavə edib.
- “Biz (Ağ Evdə) görüş zamanı ABŞ-la koordinasiyada müxtəlif Avropa ölkələri tərəfindən Ukrayna üçün təmin ediləcək təhlükəsizlik təminatlarını müzakirə etdik”, – Tramp “Truth” sosial şəbəkəsində də yazıb.
- ABŞ prezidenti bildirib ki, vitse-prezident J.D.Vens, dövlət katibi Marko Rubio və xüsusi elçi Stiven Uitkoff Rusiya və Ukrayna ilə koordinasiya aparır.
- Danışıqlardan əvvəl Tramp onun, Putin və Zelenski arasında üçtərəfli görüşün keçirilməsinin mümkün olacağına əminliyini ifadə edib. Avropa liderləri və Zelenski ilə söhbəti zamanı o, belə bir görüşün yalnız zaman məsələsi olduğunu qeyd edib.
- Amerika lideri Rusiya tərəfinin münaqişəni həll etmək istəyindən əmindir. Zelenski ilə danışıqlardan sonra o, həmçinin vurğulayıb ki, Rusiyadan Ukraynaya qarşı “sonrakı təcavüz” təhlükəsinə inanmır.
- ABŞ prezidenti bildirib ki, atəşkəs sülh sazişi üzərində işləmək üçün zəruri şərt deyil. O, Ağ Evdə jurnalistlərə deyib: “Məncə, atəşkəsə ehtiyacımız yoxdur. “Ancaq onlar (münaqişə tərəfləri) mübarizə apararkən biz razılaşma üzərində işləyə bilərik”.
- Tramp həmçinin böhranın həlli üçün Rusiya və Ukrayna arasında mümkün ərazi mübadiləsinin müzakirəsini zəruri adlandırıb. “Biz həmçinin mövcud təmas xəttini nəzərə alaraq mümkün ərazi mübadiləsini müzakirə etməliyik”, – deyə o bildirib.
- Trampın proqnozlarına görə, “bir həftə və ya iki həftədən sonra” Ukraynada münaqişənin həllinin mümkün olub-olmadığı bəlli olacaq. “Ola bilsin ki, biz buna nail ola bilməyək”, – o əlavə edib və bu problemin mürəkkəbliyini lazımınca qiymətləndirmədiyini etiraf edib.
Zelenskinin açıqlamaları
- Trampla danışıqlardan sonra Zelenski Rusiya lideri ilə ikitərəfli görüşə hazır olduğunu açıqlayıb. Ağ Evdə keçirdiyi brifinqdə Zelenski deyib: “Mən təsdiqlədim və bütün liderlər (Ağ Evdə olan) məni dəstəklədilər ki, biz Putinlə ikitərəfli görüşə hazırıq”. Zelenski qeyd edib ki, Rusiya ilə təmas üçün hələlik tarix yoxdur.
- O, həmçinin bildirib ki, Putinlə mümkün ikitərəfli görüşdə “ərazi məsələsini” gündəmə gətirmək istəyir və gələcək danışıqlar üçün şərt kimi atəşkəsdə israr etməyəcək.
- Zelenski iddia edib ki, ABŞ, Rusiya və Ukraynanın üçtərəfli görüşündə “bütün həssas məsələlər, ərazi və s.” də müzakirə olunacaq.
- Bundan əlavə, Zelenski əlavə edib ki, Ukrayna üçün təhlükəsizlik zəmanətlərinin 7-10 gün ərzində formalaşdırılması planlaşdırılır. O qeyd edib ki, təminatların üç əsas komponenti var: Ukrayna ordusunun silahlanması, müttəfiqlərin öhdəlikləri və Ukraynanın müdafiə sənayesi kompleksinin inkişafı. O əlavə edib ki, təminatların necə olacağı, xüsusən də Ukraynaya xarici qoşunların yerləşdirilməsinin daxil olub-olmayacağı barədə danışmaq hələ tezdir. “Söhbət 30-a yaxın ölkədən “istəklilərin koalisiyası”ndan gedir. Biz başa düşəcəyik ki, bu ölkələrdən hansı real bir şey təklif edə bilər, kimsə (hərbi) mövcudluqdan, kimsə dənizdən, kimsə səmanı qorumaqdan danışmağa hazır olacaq, kiminsə bütün bunlara konstitusiya hüququ yoxdur, amma o, Ukrayna istehsalını maliyyələşdirə bilər”, – Zelenski bildirib. Ağ Evdəki danışıqlardan sonra Kiyev Vaşinqtona ABŞ-dan təyyarələr və hava hücumundan müdafiə sistemləri də daxil olmaqla 90 milyard dollara silah almağı təklif edib. Zelenski deyib ki, bu “Amerika silah paketi” “zəmanətlərin ikinci nöqtəsi” olacaq. O, həmçinin bildirib ki, Ukrayna ABŞ-a onlara pilotsuz təyyarələr verməyi təklif edib, lakin məbləği dəqiqləşdirməyib. Trampla ikitərəfli görüş zamanı Zelenski (2024-cü il mayın 20-də səlahiyyət müddəti rəsmən başa çatıb) Ukraynada “seçkilərin keçirilməsinə açıq olduğunu”, lakin atəşkəsdən sonra bildirib.
Avropa liderlərinin və NATO baş katibinin rəyi
- Fransa prezidenti Emmanuel Makron Ağ Evdə keçirilən danışıqlarda Ukrayna münaqişəsinin həlli üçün Rusiya, ABŞ və Ukrayna liderlərinin iştirakı ilə üçtərəfli görüş ideyasını alqışlayıb. Eyni zamanda, onun fikrincə, Avropanın da iştirak etdiyi dördtərəfli görüş keçirilməlidir.
- Makron bildirib ki, Ağ Ev danışıqlarının iştirakçıları Rusiyaya qarşı sanksiyaların gücləndirilməsi məsələsini müzakirə ediblər. O, həmçinin qeyd edib ki, Avropa liderləri və Tramp yaxın günlərdə və həftələrdə Putin və Zelenski arasında birbaşa təmaslar təşkil etməyi gözləyirlər. Makronun sözlərinə görə, bu ikitərəfli görüşün yeri avqustun 19-da müəyyənləşəcək.
- Eyni zamanda, Fransa liderinin dediyi kimi, Ağ Ev görüşündə Ukrayna münaqişəsinin potensial həllindən sonra ərazilər və onların mənsubiyyəti ilə bağlı məsələlər müzakirə olunmayıb. O, bunun baş vermədiyini ona görə izah edib ki, prioritet təhlükəsizlik təminatlarının müzakirəsinə verilib.
- Makron ABŞ hakimiyyətinin Ukrayna üçün təhlükəsizlik zəmanətlərinin təmin edilməsində iştiraka “aydın öhdəlik” ifadə etməsini “vacib irəliləyiş” adlandırıb. Onların arasında Fransa lideri Kiyevin müttəfiqlərinin “uzun müddət ərzində təchiz edilməli, məşq etməli və onlara qulluq etməli olacaqları” “yüz minlərlə” insandan ibarət Ukrayna ordusunun saxlanmasını xüsusi qeyd etdi.
- Trampdan fərqli olaraq Almaniya kansleri Fridrix Merz Ağ Evdə keçirdiyi görüşdə münaqişənin həlli üçün danışıqların növbəti mərhələsi başlamazdan əvvəl Ukraynada atəşkəs rejiminə nail olunmasının vacibliyini bəyan edib. Bundan əlavə, Merz hesab edir ki, Rusiyaya təzyiq göstərmək lazımdır.
- O, həmçinin jurnalistlərə bildirib ki, Tramp Putinlə telefon danışığında “Rusiya və Ukrayna prezidentləri arasında yaxın iki həftə ərzində görüş barədə razılığa gəlib”.
- Merz bildirib ki, avqustun 19-da Ukrayna mövzusunda “istəklilər koalisiyası”nın videokonfransı, ardınca isə Avropa Şurasının iclası keçiriləcək.
- Ağ Evdəki danışıqlardan sonra NATO-nun baş katibi Mark Rutte “Fox News” telekanalına müsahibəsində Ukrayna ilə bağlı müzakirələrin onlayn rejimdə davam etdiriləcəyini bildirib və ötən görüşü uğurlu adlandırıb. Eyni zamanda, Rutte iddia edib ki, Ukraynanın NATO-ya üzvlüyünə dönməz yol var, lakin hazırda bu məsələ gündəmdə deyil, çünki “ABŞ və bəzi digər ölkələr Ukraynanın alyansa üzvlüyünə qarşı olduqlarını bəyan ediblər”.
- O, həmçinin bildirib ki, Ağ Evdə Ukrayna tərəfindən ərazi güzəştləri məsələsi müzakirə olunmayıb. “Ukraynalıların ümumi həllin bir hissəsi kimi ərazini müzakirə etməyə hazır olması üçün biz, avropalılar və koalisiyanın digər üzvləri, ilk növbədə, təhlükəsizlik təminatlarının nə demək olacağına tam aydınlıq verməliyik”, – Rutte bildirib.
- O, həmçinin bildirib ki, Amerikanın Ukraynaya silah tədarükü davam edəcək və bunun pulu NATO-nun avropalı tərəfdaşları tərəfindən ödəniləcək.
- Britaniyanın baş naziri Keir Starmer Vaşinqtonda keçirilən danışıqlarda əmin olduğunu bildirib ki, Avropa ölkələri və ABŞ Ukrayna üçün təhlükəsizlik zəmanətləri mövzusunda “real irəliləyiş” əldə edə bilərlər. “Təhlükəsizlikdən danışanda bu, təkcə Ukrayna üçün deyil, həm də Avropa və Böyük Britaniya üçündür”, – o qeyd edib. Starmer Tramp, Putin və Zelenski arasında mümkün üçtərəfli görüşü “ağıllı növbəti addım” hesab edir.
- İtaliyanın baş naziri Giorgia Meloni Vaşinqtonda keçirdiyi görüşdə Ukrayna böhranından çıxış yolunun axtarışında birliyə çağırıb: “Ölkələrimizin təhlükəsizliyi üçün hamımız birlikdə sülhə zəmanət verməliyik”. Meloninin sözlərinə görə, Tramp münaqişənin həlli yollarının axtarışında yeni mərhələyə başlamağa nail olub.
- Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Leyen görüşdən sonra Aİ və ABŞ-ın Ukrayna üçün “güclü təhlükəsizlik zəmanətləri” hazırlayacağını bildirib. Finlandiya prezidenti Aleksandr Stubb “Ukrayna üçün təhlükəsizlik təminatları ilə bağlı təfərrüatların təxminən bir həftə ərzində hazırlana biləcəyi” fikrini bildirib.
Media qiymətləndirmələri
Maraqlıdır ki, “The Washington Post”un hesablamalarına görə, Zelenski Ağ Evdəki görüşlərdə protokol çəkilişləri zamanı dörd dəqiqə yarım ərzində təxminən 11 dəfə Trampa təşəkkür edib. Nəşrin yazdığına görə, Zelenski “fəlakətlə başa çatan” Ağ Evə son səfərindən sonrakı altı ay ərzində (Trampa) uyğunlaşdığını” açıq şəkildə nümayiş etdirib. “Washington Post”un məqaləsində həmçinin qeyd olunur ki, Zelenski ABŞ prezidentini tərifləməkdə “tək olmayıb”: “Avropa və NATO liderləri Ağ Ev görüşündə Trampa dəfələrlə təşəkkür edib və ona komplimentlər söyləyiblər”.
E.ŞİRİNOV
