Oktyabrın əvvəlində bir paradoks müşahidə etdik: neft qiymətləri artsa da, Kremlin nağd pul ehtiyatları azalıb. Fakt budur ki, Rusiya Federasiyası yüksək qlobal neft qiymətlərindən faydalanır, lakin bu vəsaitlərin əhəmiyyətli bir hissəsini öz yanacaq bazarını dəstəkləmək üçün istifadə etmək məcburiyyətində qalır.
Tezadlar.az xəbər verir ki, 2026-cı ilin sentyabr ayında Rusiya büdcəsinə neft və qaz gəlirləri 452,4 milyard rubl təşkil edib ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə 22,3% azalma deməkdir. İlk doqquz ay ərzində onlar 5,47 trilyon rubl təşkil edib ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 17,2% azalma deməkdir. Eyni zamanda, yanacaq amortizatoru altında olan şirkətlərə ödənişlər avqust ayında 197,3 milyard rubldan sentyabr ayında 305,5 milyard rubla qədər artıb (Rusiya Maliyyə Nazirliyinin məlumatına görə).
Niyə neft qiymətlərinin artması büdcə gəlirlərinin artmasına zəmanət vermir?
Birincisi, qlobal yanacaq qiymətlərinin artması Rusiya daxilində büdcə kompensasiyasını artırır. Dövlət amortizator vasitəsilə şirkətlərə ixrac alternativinin qiyməti ilə şərti daxili topdansatış qiyməti arasındakı fərqin bir hissəsini geri qaytarır. Məqsəd benzin və dizel yanacağının qiymətlərinin artmasını cilovlamaqdır. Bu yolla əlavə neft vergilərinin bir hissəsi şirkətlərə qaytarılır.
İkincisi, Ukrayna Müdafiə Qüvvələrinin Rusiya neft emalı zavodlarına etdiyi zərbələr daxili bazarı yanacaqla təmin etmək xərclərini artırır (məsələn, 6 oktyabr gecəsi Moskva bölgəsindəki ən böyük neft anbarı olan benzin, aviasiya yanacağı və dizel yanacağını boru kəməri ilə ayrıca saxlaya və daşıya bilən Volodarskaya LPDS-ə zərbə endirildi). Neft emalı zavodlarına dəyən ziyan dayanmalara, təmir xərclərinə, logistika çətinliklərinə və neft məhsullarının idxalına ehtiyaca səbəb olur. Reuters-in məlumatına görə, amortizatorun idxal olunan yanacağı da əhatə etməsi büdcə ödənişlərinin artmasına səbəb olan amillərdən biri olub.
Üçüncüsü, neft məhsullarının ixrac potensialının azalması Rusiya neft sənayesi üçün gəlirləri məhdudlaşdırır. Emal dayandırıldıqda və mövcud yanacaq əsasən daxili istehlakçılara göndərilməli olduqda, şirkətlər ixrac imkanlarının bir hissəsini itirirlər.
Əlavə xam neftin satışı itkiləri qismən kompensasiya edə bilər, baxmayaraq ki, emal gəlirləri itirilir.
Ümumi maliyyə göstəriciləri qiymətlərdən, mənfəətdən və xərclərdən asılıdır.
Qiymətləndirməyə görə, dayanma vaxtı və əlavə xərclər şirkətlərin mənfəətinə təzyiq göstərir və gəlir vergisi gəlirlərini azalda bilər. Bu, büdcəyə ayrıca təsir kanalıdır və neft və qaz gəlirləri rəqəmi ilə qarışdırılmamalıdır.
Sentyabr statistikası bizə Ukrayna tətillərinin gəlirlərin ümumi azalmasına verdiyi töhfəni dəqiq müəyyən etməyə imkan vermir: bunlara həmçinin rublun məzənnəsi, istehsal həcmləri və vergi ödəmə müddətləri təsir edir. Bununla belə, onlar neft sənayesi üçün büdcə kompensasiyasının nə qədər əhəmiyyətli olduğunu göstərir.
Eyni zamanda, neft emalı zavodlarına edilən tətillər bu maliyyə təzyiqini artırır: onlar xərcləri artırır və yanacaq ixracından pul qazanmaq imkanlarını məhdudlaşdırır. Hətta bahalı neft belə Kreml üçün təcavüzün iqtisadi xərclərini aradan qaldırmır.
ELBAR
