Səudiyyə Ərəbistanında Son Dini İslahatlar: “Mötədil İslam”a Doğru Tarixi Dəyişiklik… Professor Saleh Məmmədov bu dəyişiklik konsepsiyası ilə bağlı paylaşım edib, eləcə də bu barədə rəyini bildirib. Bəs bu son dini dəyişiklik konsepsiyası özündə nəyi əks etdirir? Professorun fb platformasındakı təqdimatında yazılır:
“Səudiyyə Ərəbistanında Son Dini İslahatlar: “Mötədil İslam”a Doğru Tarixi Dəyişiklik… Ümumi Baxış
Uzun illər sərt Vəhhabi təfsiri ilə tanınan Səudiyyə Ərəbistanı, Kral Məhəmməd bin Salmanın (MBS) rəhbərliyi altında dərin dəyişikliklərə məruz qalır. Bu islahatlar ölkənin sosial, iqtisadi və mədəni modernləşməsini hədəfləyən *Vision 2030* proqramının bir hissəsidir.
Əsas Dini İslahatlar
*1. Vəhhabi Təsirinin Azaldılması*
– MBS, əvvəllər dövlət idarəçiliyində mühüm rol oynayan Vəhhabi alimlərin gücünü xeyli məhdudlaşdırıb.
– Vəhhabi doktrinasına açıq tənqidlər artıb; MBS bəzi alimləri İslamı təhrif etməkdə ittiham edir.
– İslahatlara qarşı çıxan tanınmış din xadimləri həbs olunub, bu da dini hakimiyyətin monarxiyaya keçdiyini göstərir.
“Mötədil İslam”ın Təşviqi
– MBS, bütün dinlərə və mədəniyyətlərə açıq olan “mötədil İslam”a qayıtdığını bəyan edib.
– Bu yanaşma, ölkənin qurucusu Kral Əbdüləzizin erkən siyasətini xatırladır; o da Vəhhabi döyüşçüləri susduraraq ticarət və inkişaf üçün qapıları açmışdı.
. Sosial Liberallaşma
– Qadınlar artıq avtomobil sürə, qarışıq tədbirlərə qatıla və ictimai həyatda daha sərbəst iştirak edə bilirlər.
– Kino zalları, konsertlər və qarışıq təhsil mühiti artıq normaya çevrilib
Təhsil və Hüquqi İslahatlar
– Məktəb proqramları ekstremist məzmundan təmizlənir, tolerantlıq və dözümlülük təşviq olunur.
– Hüquq sistemi tədricən vətəndaş azadlıqlarını genişləndirmək üçün yenidən qurulur, baxmayaraq ki, dini azlıqlar hələ də ayrı-seçkiliklə üzləşirlər.
Yeni Milli Kimlik
– Rəhbərlik dini irsi müasir və kosmopolit dəyərlərlə birləşdirən milli kimliyi təşviq edir.
– Bayraq Günü və Milli Gün kimi dini olmayan bayramlar bu dəyişimi gücləndirmək üçün tətbiq olunub.
Çağırışlar və Tənqidlər
– İslahatlara baxmayaraq, *din azadlığı hələ də ciddi şəkildə məhdudlaşdırılır*. İslamdan başqa dinlərin açıq şəkildə icrası qadağandır, İslamdan çıxmaq isə cinayət sayılır.
– Tənqidçilər bildirirlər ki, Vəhhabi təsiri azalsa da, *dövlətin din üzərində nəzarəti güclü olaraq qalır* və müxalif fikirlər sərt şəkildə cəzalandırılır.
– İslahatlar mühafizəkar dairələrdə narazılıq doğursa da, MBS geri çəkilmək niyyətində deyil.
Beynəlxalq Təsirlər
– Bu dəyişikliklər Səudiyyə Ərəbistanının qlobal imicini dəyişir—dini konservatizmin qalasından islahatçı dövlətə doğru.
– İslahatlar beynəlxalq dini diplomatiyaya da təsir edir, məsələn, Həcc ziyarətinin təşkili ilə bağlı yeni əməkdaşlıq çərçivələri yaradılır.
Nəticə
Səudiyyə Ərəbistanının dini islahatları Vəhhabizmdən uzaqlaşaraq dövlətin nəzarətində olan daha mötədil İslam təfsirinə keçidi ifadə edir. Bu dəyişikliklər cəsarətli və tarixi olsa da, dini plüralizm və azad fikir üçün hələ də məhdud imkanlar mövcuddur…”.
