ABŞ-nin kosmosa silah göndərdiyini açıqlaması kosmik silahlanma yarışını yenidən ön plana çıxarıb. Təqaüdçü polkovnik professor Eylem Şimşek bildirib ki, bu açıqlama “etiraf”dan daha çox ABŞ-nin Rusiya və Çinə qarşı strateji imkanlarını nümayiş etdirən bir mesajıdır. O bildirib ki, peyk əleyhinə silahlar peykləri sıradan çıxara bilər, lakin bu, kosmosda minlərlə fraqmentin yaranmasına və “kosmik zibil” riskinə səbəb olur. Şimşək həmçinin ABŞ-nin Qızıl Günbəz sistemi üçün 1,2 trilyon dollar ayırdığına da diqqət çəkib.
Tezadlar.az xəbər verir ki, ABŞ-nin hava naziri ölkəsinin kosmosa silah göndərdiyini açıqlayıb. Bu açıqlama, öz növündə ilk dəfə olması ilə diqqətçəkəndir və müəyyən mənada “etiraf” xarakteri daşıyır.
“BU, ETİRAF DEYİL, BU, “MƏNDƏ DƏ VAR” MESAJIDIR”
Təqaüdçü polkovnik professor Eylem Şimşek kosmik silahlanma yarışını qiymətləndirərkən… Eylem Şimşek elanın etirafdan daha çox strateji bir mesaj daşıdığını bildirib: “Əvvəllər Rusiya və Çin bu silahlardan istifadə edirdi, indi isə deyirlər ki, Hindistan da Amerikanın peyk əleyhinə silah adlandırdığı silaha sahibdir. Bu, əslində başqa bir şeyə cavabdır. Bu, etiraf deyil. Rusiyada onlar var. Onlar Rusiyanı ittiham edirlər. Deyirlər ki, 2025-ci ildə nüvə başlıqlı peyk əleyhinə silah göndəriblər. Çinin bu sahədə təcrübələri var. Amerika geridə qalmaq istəmir. Demək istəyir ki, “Mənim də strateji üstünlüyüm var”.
RUSİYA, ÇİN VƏ ABŞ KOSMOS MÜHARİBƏLƏRİNDƏDİR?
Şimşek kosmosdakı güc mübarizəsində dominant aktyorların ABŞ, Rusiya və Çin olduğunu və açıq mənbələrdə Hindistanın da oxşar imkanlara malik olduğunu göstərən məlumatların olduğunu bildirib: “Rusiya, Çin və ABŞ kosmik müharibədədirlər. Daha kiçik güc bazaları olan ölkələr var. Açıq mənbələrdə Hindistanın da kosmosdakı peykləri məhv etmək qabiliyyətinə malik olduğuna dair məlumatlar görürük. Adətən, bu məlumatlar gizli saxlanılır. Amma burada nəzarətli bir bəyanat var.” Dediyim kimi, bu, psixoloji üstünlüyün yaradılması, çəkindirilməsi, NATO bazasına “Mən artıq güclüyəm, gücümü itirməmişəm, mən buradayam” demək üçündür və əslində bunun başqa bir səbəbi var. Ölkələr bu açıqlamanı qismən maliyyə səbəbləri ilə verirlər. Kosmik proqrama maliyyə dəstəyi vermək də bunun bir hissəsi ola bilər. Çünki bu açıqlamadan sonra başqa bir açıqlama hava hücumundan müdafiə və kosmik müdafiə sistemi olan Qızıl Günbəz sistemidir. Bunlar iki fərqli sistemdir.”
KOSMOSDA HANSI SİLAHLARDAN İSTİFADƏ EDİLƏ BİLƏR?
Şimşek kosmosda istifadə edilə bilən müxtəlif növ silah sistemlərinin olduğunu izah edərək, peyk sistemlərini hədəf ala bilən kinetik, qeyri-kinetik və nüvə silahlarından bəhs edib: “Bu silahlar fərqli ola bilər. Peyk sistemlərini ələ keçirmək üçün kinetik və qeyri-kinetik nüvə silahları var. Bəzən peykin özü silah ola bilər. Məsələn, əvvəllər Amerika peyki guya nasaz işləyən Rusiya peyki ilə toqquşa bilərdi. Yaxın keçidlər var. Əlbəttə ki, bunlar geniş şəkildə izah edilən və ya ictimaiyyətin diqqətini cəlb edən elementlər deyil. Yaxud peyklər ələ keçirilə bilər.”
““ULDUZ MÜHARİBƏLƏRİ”NDƏN KOSMOSDA GÜC TƏTBİQİNƏ QƏDƏR”
Şimşek bildirib ki, keçmişdəki “Ulduz müharibələri” dövrü daha çox prestij mübarizəsi idi, lakin bu gün hərbi və mülki peyk sistemlərinin inteqrasiyası ilə fərqli bir mərhələyə çatılıb: “Bu gün informasiya müharibəsidir. 1957-ci illərin əvvəllərindən 1991-ci illərə qədər “Ulduz müharibələri” adlı bir fenomen var idi. “Ulduz müharibələri” nə idi? Əslində prestij müharibəsi idi. Faktiki qarşılıqlı əlaqə yox idi. Rusiya “Mən güclüyəm”, Amerika isə “Mən də güclüyəm” deyirdi. “Mən bunu etdim, mən onu etdim”. Bu prestij müharibəsi sonradan Soyuq Müharibə ilə informasiya mərhələsinə keçdi. Yəni, informasiya müharibəsi. Bu nə deməkdir? Bu, “Mən məlumat, kəşfiyyat, müşahidə və rabitə peykləri göndərdim” deməkdir. “Bu peyklər vasitəsilə kimin daha yaxşı olduğu üzərində üstünlük qazanırıq”, o deyir. “Amma hazırda Ukrayna müharibəsində hərbi və mülki peyk sistemlərinin, məsələn, Starlink peyklərinin inteqrasiyası və birləşməsi həyata keçirilir. İndi isə fərqli bir mərhələyə çatılıb. Dediyiniz kimi, bu, artıq tam hüquqlu kosmik müharibəyə, güc tətbiqi müharibəsinə çevrilib”.
KOSMOSDA SİLAHLANMANIN HÜQUQİ ASPEKTİ
Şimşek kosmosda silah istifadəsinin hüquqi əsasının da olduğunu bildirərək, 1967-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının himayəsi altında bağlanmış müqaviləyə diqqət çəkib: “Əslində bunun hüquqi əsası aydındır. Bu məsələ ilə bağlı Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən 1967-ci ildə bir razılaşma var. Orada deyilir ki, “Gəlin kosmosdan sülh üçün istifadə edək” və hazırda bir çox ölkə buna əməl edir. Burada aydın bir məqam var. Orada deyilir ki, “Nüvə və kütləvi qırğın silahları kosmosda istifadə edilə bilməz”. Amma ənənəvi silahların istifadəsi ilə bağlı açıq bir məqam var. Dövlətlər bunu imzalamayıblar. Amerikanın buna moratoriumu var. Təxminən 35 ölkə tərəfindən imzalanmış moratorium. Orada deyilir ki, “Gəlin burada peyklərdən və ya peyk əleyhinə silahlardan istifadə etməyək”.
“PEYKİN MƏHV EDİLMƏSİ KOSMOS TULLANTILARI YARADIR”
Peyk əleyhinə silahların istifadəsinin kosmosda ciddi nəticələrə səbəb ola biləcəyini bildirən Şimşek məhv edilmiş peyklərin parçalarının orbitdə qalmasına diqqət çəkib: “Peyk əleyhinə silahlar təhlükə yaradır. Bir peyki məhv etdikdə minlərlə parça orbitdə qalır və həmin orbit kosmik zibil adlanır. Həmin məkan istifadəyə yararsız hala gəlir. Buna görə də deyirlər ki, “Bunu etməyək”. Bütün ölkələr əslində bir-birinə etibar etmədən bu texnologiyalar üzərində işləyirlər. Bu, birinci hissədir. Düşünürəm ki, diqqət yetirilməli olan ikinci hissə Qızıl Günbəz sistemidir. Amerika bu sistemə 1,2 trilyon dollar ayırır”.
ELBAR
