Yaxud, 125 keçi, 6 kəndin sakinləri üçün iş yeri və susuz qalan kəndlər…
Bələdiyyənin əsas vəzifəsi nədir: dövlət vəsaitini idarə etmək, yoxsa kənd sakinlərinin problemlərini həll etmək? Bələdiyyələr yerli əhalinin sosial, iqtisadi və kommunal problemlərinin həllinə kömək göstərməli, yerli özünüidarəetməni həyata keçirməli, bələdiyyə büdcəsini şəffaf və səmərəli idarə etməli, sakinlərin qarşısında hesabat verməlidir. Bəs Quba rayonunun Tüləkəran kənd bələdiyyəsində vəziyyət necədir? Bələdiyyənin əhatə etdiyi Aşağı Tüləkəran, Yuxarı Tüləkəran, Gültəpə, Möhüc, Tülər və Yenikənd kəndlərinin sakinlərindən daxil olan şikayəti araşdırmaq üçün kəndə baş çəkməli oldum… Onların səsləndirdiyi problemlər fonunda bu sualın cavabı heç də ürəkaçan görünmür. Bu barədə «Təzadlar»ın oxucularına ətraflı bəhs etmək istərdim.
***
Qeyd edim ki, xüsusilə Möhüc kəndində su problemi sakinlərin ən ciddi şikayətlərindən biridir. Sakinlərin sözlərinə görə, kənddə içməli su qıtlığı uzun müddətdir davam edir. İnsanlar gündəlik məişət ehtiyaclarını belə çətinliklə qarşılayır, təsərrüfatla məşğul olan ailələr isə su çatışmazlığından ciddi əziyyət çəkirlər. Belə bir vəziyyətdə haqlı sual yaranır: -Bələdiyyə bu illər ərzində Möhüc kəndinin su probleminin həlli üçün konkret olaraq hansı addımları atıb? Hansı qurumlara müraciət olunub? Nə qədər vəsait ayrılıb? Layihə hazırlanıbsa, haradadır? Nəticə nədir?
Bəs 356 min 865 manat: dövlət vəsaiti hara yönəldilib?
Araşdırmanın diqqət çəkən məqamlarından biri isə Tüləkəran bələdiyyəsinə ayrılmış dövlət vəsaiti ilə bağlıdır. Bələdiyyənin öz açıqlamasında qeyd olunur ki, 2024-cü ildə Tüləkəran bələdiyyəsinə 356 min 865 manat dövlət subvensiyası ayrılıb. Məlumata görə, bu vəsait çərçivəsində sosial-iqtisadi təşəbbüs həyata keçirilməsi, 125 baş damazlıq keçinin saxlanılması və 6 kənd sakinlərinin daimi işlə təmin edilməsi nəzərdə tutulub.
Bu azmış kimi, Bələdiyyənin rəsmi məlumatına görə, layihə “Tüləkəran Təmiz Kənd” MMC ilə bağlıdır. Burada artıq sadə maraq yox, ciddi ictimai nəzarət məsələsi ortaya çıxır. Çünki söhbət 356 min 865 manat dövlət vəsaitindən gedir. Sual olunur:
-Bu 356 min 865 manatın hər qəpiyi necə xərclənib?
-Keçilərin alınmasına nə qədər pul sərf olunub?
-125 keçinin birinin orta alış qiyməti nə qədər olub?
-Heyvanlar hansı ölkədən gətirilib?
-Hansı şirkətdən alınıb?
-İdxal müqaviləsi kim tərəfindən bağlanıb?
-Satınalma hansı prosedurla həyata keçirilib?
-Layihənin smetası ictimaiyyətə niyə tam açıqlanmır?
-Dövlət dəstəyi ilə yaradılan təsərrüfat kimin üçündür?
***
Bələdiyyə bu layihənin məqsədinin kənd sakinləri üçün iş yerlərinin yaradılması olduğunu bildirir. Bu, müsbət haldır. Lakin əgər məqsəd kənd sakinlərinin məşğulluğunu artırmaqdırsa, onda növbəti suallar da cavablandırılmalıdır:
-Bu gün həmin təsərrüfatda neçə nəfər işləyir?
-Onların hamısı ilə rəsmi əmək müqaviləsi bağlanıbmı?
-İşçilərə nə qədər əməkhaqqı ödənilir?
-Əməkhaqqı bank vasitəsilə verilir, yoxsa nağd?
-İşçilərin sosial sığorta ödənişləri həyata keçirilirmi?
“200, 300, 400 manat maaş alırıq” – işçilərin iddiası
Araşdırma çərçivəsində adının açıqlanmasını istəməyən bir qadın («Korrupsiya haqqında» Qanunun 11-ci maddəsinin tələbləri buna imkan verir) işçi isə təsərrüfatda çalışanların əməkhaqqının təxminən 200–400 manat arasında dəyişdiyini, əmək müqaviləsinin olub-olmaması ilə bağlı isə narazılıqların olduğunu bildirib. Bu məlumat hələlik işçinin iddiasıdır və ayrıca rəsmi qaydada yoxlanılmalıdır. Əgər bu iddia doğrudursa, ortaya daha ciddi sual çıxır:
-Dövlət vəsaiti hesabına yaradılan və kənd sakinlərinə daimi iş yeri verməli olan layihədə işçilərin əmək münasibətləri rəsmiləşdirilibmi?
Bu məsələyə Dövlət Əmək Müfəttişliyi də aydınlıq gətirə bilər.
-125 keçi haradadır və layihə nə nəticə verib?
***
Layihənin əsas göstəricilərindən biri 125 baş damazlıq keçidir. Deməli, ictimaiyyətin bilməyə haqqı var ki:
– 125 keçinin hazırkı sayı neçədir?
– Tələfat olubsa, neçə heyvan tələf olub?
– Balalama göstəriciləri necədir?
– Süd və digər məhsulların satışı həyata keçirilirmi?
– Satışdan əldə olunan gəlir nə qədərdir?
– Gəlir hara köçürülür?
– Bu gəlir bələdiyyə büdcəsinə daxil edilirmi?
– Layihənin özünü maliyyələşdirmə mərhələsinə keçməsi nəzərdə tutulubmu?
Əgər layihə dövlət vəsaiti hesabına yaradılıbsa, onun iqtisadi nəticələri də ictimaiyyət üçün açıq olmalıdır.
***
Bələdiyyə rəhbərliyinin əsas arqumentlərindən biri kənd sakinləri üçün iş yerlərinin yaradılmasıdır. Əgər bu belədirsə, bunu rəqəmlərlə göstərmək çətin deyil:
-Neçə nəfər işə götürülüb?
-Onlardan neçəsi Möhüc kəndinin sakinidir?
-Neçəsi digər kəndlərdəndir?
-Neçə nəfərlə əmək müqaviləsi bağlanıb?
-Layihənin fəaliyyətə başlamasından bu günə qədər neçə ailənin gəliri artıb?
-Kənddə işsizlik neçə faiz azalıb?
-Əgər bu rəqəmlər təqdim edilə bilmirsə, “kənd üçün iş yeri yaratdıq” ifadəsinin real nəticəsi necə ölçülür?
Möhüc susuzdur, amma dövlət vəsaiti ilə milyonluq layihələr niyə təsirsiz görünür?
Burada daha bir paradoks yaranır. Kənddə insanlar içməli su problemi yaşayır. Eyni zamanda dövlət vəsaiti ilə sosial-iqtisadi layihə həyata keçirilir.
Sual yaranır:
-Bələdiyyənin sərəncamında bu qədər böyük dövlət dəstəyi və digər maliyyə imkanları olduğu halda, Möhüc kəndinin su probleminin həlli üçün hansı konkret layihə həyata keçirilib?
Əgər bu məsələ bələdiyyənin səlahiyyətində deyilsə, onda:
-Bələdiyyə sədri Rauf Hüseynov aidiyyəti dövlət qurumlarına neçə dəfə rəsmi müraciət edib?
-Müraciətlərin tarixləri və cavab məktubları niyə ictimaiyyətə təqdim olunmur?
İmkansız ailələr və şəhid ailələri: bələdiyyənin sosial siyasəti haradadır?
Sakinlərin digər ciddi narazılığı isə sosial dəstəklə bağlıdır. Onların sözlərinə görə, kəndlərdə maddi vəziyyəti ağır olan ailələr, o cümlədən şəhid ailələri var və bələdiyyə tərəfindən onların problemlərinə sistemli dəstək göstərilmir. Burada da emosional yanaşmadan çox rəqəm lazımdır.
-2020-ci ildən bu günə qədər bələdiyyə büdcəsindən neçə ailəyə sosial yardım göstərilib?
-Şəhid ailələrinə neçə manat yardım ayrılıb?
İmkansız ailələrin siyahısı hansı meyarla müəyyənləşdirilib?
-Yardımların məbləği və alan şəxslərin siyahısı hesabatlarda göstərilibmi?
Sakinləri iddiasına görə, kənardan gətirilən bəzi yardımlar sonradan bələdiyyə sədrinin adı ilə təqdim olunub. Bu iddianı da sənədlə yoxlamaq mümkündür:
-Yardımı kim gətirib?
-Yardımın qəbul-təhvil sənədi varmı?
-Bələdiyyənin balansına daxil olubmu?
-Əgər yardım başqa şəxs və ya təşkilat tərəfindən göstərilibsə, onun mənbəyi niyə açıq şəkildə elan olunmayıb?
Keçmiş bələdiyyə sədri ilə məhkəmə çəkişməsi: 16 min manat iddiası haradan yaranıb?
…Tüləkəran bələdiyyəsinin əvvəlki rəhbərliyi ilə bağlı da araşdırılmalı məqamlar var. Məlumata görə, keçmiş sədr Laləzar adlı xanımla bağlı maliyyə məsələləri üzrə iddialar və məhkəmə çəkişməsi olub. Söhbət təxminən 16 min manatlıq vəsaitlə bağlı iddialardan gedir.
Lakin keçmiş sədr bu ittihamları qəbul etmir və bildirir ki, həmin vəsaitin mənimsənilməsi ilə bağlı onun tərəfindən heç bir qanunsuzluq olmayıb.
Bu halda jurnalistin işi hökm çıxarmaq deyil, sual verməkdir:
-Məhkəmə işi hansı məhkəmədə olub?
-İşin nömrəsi nədir?
-İttihamın hüquqi əsası nə olub?
-Məhkəmə hansı qərarı çıxarıb?
-Vəsaitin mənimsənilməsi məhkəmə qərarı ilə təsdiqlənibmi?
-Əgər təsdiqlənməyibsə, bu iddia niyə ictimaiyyətdə dolaşır?
-Əgər təsdiqlənibsə, qərar niyə ictimaiyyətə təqdim olunmur?
Bəs hazırkı sədr Rauf Hüseynovun fəaliyyəti necə olub?
Daha bir mühüm məsələ də Rauf Hüseynovun bələdiyyə rəhbərliyində fəaliyyət dövrüdür.
-Bəs onun bələdiyyə sədri seçildiyi dövürdə bələdiyyənin büdcəsi nə qədər olub?
-Hansı torpaqlar satılıb və ya icarəyə verilib?
-Bələdiyyənin gəlirləri nə qədər olub?
-Xərclər nəyə yönəlib?
-Hansı layihələr həyata keçirilib?
-Həmin dövr üzrə audit aparılıbmı?
-Bələdiyyə əmlakının inventarlaşdırılması keçirilibmi?
“Yuxarıda güvənilən adamı var” – sakinlərin iddiası araşdırılmalıdır.
***
Sakinlər arasında daha bir ciddi fikir də dolaşır. Onların sözlərinə görə, Rauf Hüseynovun yuxarı instansiyalarda yüksək vəzifəli bir şəxsin dəstəyinə arxalandığı düşünülür və buna görə onunla bağlı şikayətlərin nəticəsiz qalacağına inanılır. Bu, hazırda təsdiqlənməmiş sakin iddiasıdır. Ona görə konkret şəxsin adını fakt kimi çəkmək düzgün olmaz. Lakin bu iddianın özü belə araşdırma tələb edir:
-Əgər belə bir himayə yoxdursa, Rauf Hüseynov və aidiyyəti qurumlar bu barədə açıq mövqe bildirməyə hazırdırmı?
-Əgər varsa, kimdir?
-Əgər yoxdursa, sakinlərdə belə fikir niyə formalaşıb?
…Tüləkəran kənd bələdiyyəsinin sədri Rauf Hüseynovla dəfələrlə telefon əlaqəsi yaratmaq istəsək də zənglərimizə cavab verilmədiyinə görə sayt vasitəsilə suallarımızı ünvanlamaq məcburiyyətində qaldıq.
- 2024-cü ildə ayrılan 356 min 865 manatın tam xərc hesabatını təqdim edə bilərsinizmi?
- Bu vəsait üzrə satınalma sənədləri haradadır?
- 125 keçinin hər birinin alış qiyməti nə qədər olub?
- Keçilər hansı ölkədən gətirilib?
- Satıcı şirkət kimdir?
- İdxal müqaviləsini kim imzalayıb?
- Keçilərin hazırda sayı neçədir?
- Təsərrüfatın aylıq gəliri nə qədərdir?
- Satışdan əldə olunan gəlir hara gedir?
- “Tüləkəran Təmiz Kənd” MMC-nin hüquqi və faktiki rəhbəri kimdir?
- MMC ilə bələdiyyə arasında hansı maliyyə münasibətləri var?
12.İşçilərin hamısının əmək müqaviləsi varmı?
13.İşçilərə faktiki olaraq nə qədər maaş ödənilir?
14.İşçilərin sosial sığortası ödənilirmi? 15.İşçilərin 200–400 manat maaş aldığı barədə iddiaya münasibətiniz necədir?
16.Möhüc kəndinin su probleminin həlli üçün konkret nə etmisiniz?
17.Son beş ildə su problemi ilə bağlı neçə rəsmi müraciət etmisiniz?
18.Bələdiyyə büdcəsindən sosial yardımlara nə qədər vəsait ayrılıb?
19.Neçə şəhid ailəsinə yardım göstərilib?
- Siyahısı niyə ictimaiyyətə açıq deyil?
21.Kənardan gətirilən yardımların bələdiyyə sədrinin şəxsi yardımı kimi təqdim edilməsi barədə iddialara nə deyirsiniz?
- Keçmiş sədr Laləzar xanımla bağlı məhkəmə işinin mahiyyəti nə olub?
23.Həmin iş üzrə məhkəmə qərarı varmı?
24.Əvvəlki rəhbərlik dövrünün maliyyə fəaliyyəti audit olunubmu?
25.Sizin “yuxarıda yüksək vəzifəli şəxslərə güvəndiyiniz” barədə sakinlər arasında yayılan iddiaya münasibətiniz nədir?
26.Bələdiyyənin bütün maliyyə sənədlərini, subvensiyanın xərc hesabatını və layihə üzrə müqavilələri jurnalistlərə təqdim etməyə hazırsınızmı?
***
Bu yazının məqsədi kimisə əvvəlcədən təqsirli elan etmək deyil. Məqsəd çox sadədir:
-Dövlət vəsaiti varsa – hesabat olsun.
-Dövlət layihəsi varsa – nəticəsi görünsün.
-İş yeri yaradılıbsa – əmək müqaviləsi olsun.
-125 keçi alınıbsa – keçilərin aqibəti məlum olsun.
-Bələdiyyə büdcəsi varsa – xərclər açıqlansın.
-Kənd susuzdursa – bunun səbəbi və həlli barədə konkret cavab verilsin.
***
Tüləkəran sakinlərinin ən böyük haqqı isə öz seçdikləri yerli özünüidarəetmə orqanından şəffaflıq və hesabat tələb etməkdir. Biz Rauf Hüseynovun və Tüləkəran bələdiyyəsinin mövqeyini dərc etməyə hazırıq. Əgər yuxarıdakı iddialardan hər hansı biri həqiqətə uyğun deyilsə, qarşı tərəf bunu sənədlərlə təkzib edə bilər. Əksinə, sualların cavabı sənədlərlə təqdim olunarsa, ictimaiyyət də həqiqəti biləcək.
Araşdırma davam edir
Afət Məmmədova
(Xüsusi olaraq «Təzadlar» üçün)
(Bakı-Quba)
