10 fevral 2026-cı il Transparency International 2025-ci ilin korrupsiyaya qarşı mübarizə hesabatını açıqladı…
Şəffaflıq Beynəlxalq Təşkilatının (Transparency International) bugün dərc etdiyi 2025-ci il Korrupsiya Qavrayışı İndeksi (CPI) üzrə hesabatı təqdim edirik. Bu hesabatda Azərbaycanın ciddi irəliləyişi və region ölkələrindəki geriləmə əsas diqqət çəkən məqamlardandır.
- Qlobal liderlər: Ən az korrupsiya olan ölkələr.(Bax cədvəl 1)
Cədvəl 1. Bu ölkələr şəffaf idarəetmə və güclü hüquqi institutları ilə seçilirlər
| Sıra (2025) | Ölkə | 2025 Balı | Status / Qeyd |
| 1 | Danimarka | 90 | Artıq 8 ildir ki, ardıcıl olaraq dünya lideridir. |
| 2 | Finlandiya | 88 | Sabit və yüksək şəffaflıq səviyyəsini qoruyur. |
| 3 | Sinqapur | 84 | Asiya regionunun ən təmiz ölkəsi olaraq qalır. |
| 4 | Yeni Zelandiya | 81 | Keçən ilə nisbətən geriləmə müşahidə olunur (83-dən 81-ə). |
| 5 | Norveç | 81 | Skandinaviya modelinin uğurlu nümayəndəsidir. |
| 5 | İsveçrə | 81 | Maliyyə şəffaflığı üzrə yüksək dərəcəsini qoruyur. |
- Qlobal geriləyənlər: Ən çox korrupsiya olan ölkələr (Bax Cədvəl 2)
Cədvəl 2. Bu ölkələrin əksəriyyəti daxili münaqişələr, dövlət institutlarının iflic olması və siyasi qeyri-sabitlikdən əziyyət çəkir.
| Sıra (2025) | Ölkə | 2025 Balı | Vəziyyət / Səbəblər |
| 178 | Yəmən / Liviya | 13 | Münaqişələr nəticəsində dövlət nəzarəti zəifdir. |
| 180 | Suriya | 12 | Uzunmüddətli müharibə və qeyri-şəffaf idarəetmə. |
| 181 | Venesuela | 10 | Dərin iqtisadi böhran və mərkəzləşdirilmiş korrupsiya. |
| 182 | Somali | 9 | İllərdir reytinqin ən aşağı pillələrində qərarlaşır. |
| 182 | Cənubi Sudan | 8 | Dünyanın ən çox korrupsiyalaşmış ölkəsi hesab olunur. |
Göründüyü kimi ilk beş lider ölkələr içərisində bir müsəlman ölkəsi yoxdur, heç 20-likdə də yoxdur, ilk 50-yə düşən isə cəmi 3 müsəlman ölkəsi var: BƏƏ, Malaziya və Səudiyyə Ərəbistanı. Amma sonluqda 5 ölkədən 3-ü və ya 60%-i müsəlman ölkəsidir, sonda yerləşən 20 ölkədən isə böyük əksəriyyəti – 55% -I müsəlman ölkələridir. Bu ona işarədir ki, maksimum şəriət qaydalarından, müsəlman adət-ənənələrindən uzaqlaşmaq, bunun təbliğatını məhdudlaşdırmaq lazımdır.
- Müqayisəli təhlil: Azərbaycan və qonşu ölkələr
2025-ci il hesabatı Azərbaycanın mövqeyinin əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdığını, qonşu ölkələrin əksəriyyətində isə vəziyyətin pisləşdiyini göstərir. (Bax Cədvəl 3)
Cədvəl 3. Region ölkələri
| Sıra (2025) | Ölkə | 2025 balı | Dinamika |
| 53 | Gürcüstan | 50 | Geriləmə (balları düşüb) |
| 68 | Ermənistan | 46 | Durğunluq və geriləmə |
| 121 | Türkiyə | 33 | Zəifləmə davam edir |
| 130 | Azərbaycan | 30 | Güclü irəliləyiş (154-cü yerdən 130-a) |
| 152 | İran | 22 | Vəziyyət pisləşib |
| 155 | Rusiya | 21 | Tarixi minimuma eniş |
Export to Sheets
- Əsas nəticələr və təhlil
- Azərbaycanın uğuru: Azərbaycan öz göstəricisini 22 baldan 30 bala qədər yüksəldərək ciddi bir sıçrayış edib. Bu artım nəticəsində ölkəmiz qlobal reytinqdə 154-cü pillədən 130-cu pilləyə yüksəlib. Bu irəliləyiş rəqəmsal dövlət xidmətlərinin genişlənməsi və dövlət sektorundakı sistemli islahatlarla izah olunur.
- Qonşularda geriləmə: Azərbaycanın bütün qonşuları builki hesabatda ya bal itirib, ya da durğunluq nümayiş etdiriblər. Xüsusilə Gürcüstan (50 bal) və Ermənistan (46 bal) hələ də yuxarıda olsalar da, onların xallarındakı azalma regionda mənfi tendensiyadan xəbər verir.
- Regionun zəifləri: Rusiya (21 bal) və İran (22 bal) reytinqin ən aşağı pillələrinə doğru geriləyiblər. Azərbaycan artıq bu hər iki qonşusunu şəffaflıq göstəricilərinə görə geridə qoyub.
- Qlobal trend: Ümumilikdə dünya əhalisinin 80%-dən çoxu korrupsiya səviyyəsinin yüksək olduğu ölkələrdə yaşayır. Azərbaycan bu mənfi qlobal trendə rəğmən müsbət dinamika göstərən nadir ölkələrdən biri olub.
2025-ci ilin nəticələri göstərir ki, Azərbaycan korrupsiya ilə mübarizədə regional mənfi fonu sındıraraq irəliləyən yeganə dövlətdir. Hazırda Azərbaycanın balı (30), Rusiya və İranla müqayisədə xeyli yüksəkdir və Türkiyə ilə olan fərq minimuma enmişdir. Transparency.org saytına daxil olaraq interaktiv xəritədə Azərbaycanın son 10 ildəki qrafikini izləyə və region ölkələri ilə vizual müqayisə apara bilərsiniz.
Müəllifin fikri: Şəffaflıq sadəcə rəqəm deyil, cəmiyyətin gələcəyinə olan inamın göstəricisidir.
“Şəffaflıq Beynəlxalq Təşkilatı”nın (Transparency International) 2025-ci il hesabatına əsasən, korrupsiya ilə mübarizədə ən böyük irəliləyiş göstərən ölkələr aşağıdakılardır. Qeyd edim ki, qlobal miqyasda balların 5 baldan çox artması nadir hadisədir və Azərbaycan builki hesabatda bu göstərici ilə dünya liderliyini qazanmışdır. Bax Cədvəl 4)
Cədvəl 4. 2025-ci ildə 5 baldan çox artım göstərən ölkələr:
| Bal artımına görə | Ölkə | 2024 Balı | 2025 Balı | Artım (Xal) | Əsas Səbəblər |
| 1 | Azərbaycan | 22 | 30 | +8 | Rəqəmsallaşma (ASAN), dövlət xidmətlərində şəffaflıq. |
| 2 | Butan | 68 | 74 | +6 | Antikorrupsiya qanunvericiliyinin gücləndirilməsi. |
| 3 | Dominika | 54 | 60 | +6 | İdarəetmədə hesabatlılığın artırılması. |
| 4 | Liviya | 10 | 16 | +6 | Uzunmüddətli durğunluqdan sonra ilkin bərpa addımları. |
| 5 | Kabo-Verde | 56 | 62 | +6 | İnzibati islahatlar və dövlət nəzarətinin artması. |
Təhlil: Niyə bu artım önəmlidir?
Transparency International-ın metodologiyasına görə, bir il ərzində balların 1-2 xal dəyişməsi normal statistik rəqs hesab olunsa da, 5 xal və daha yuxarı artım həmin ölkədə sistemli və köklü dəyişikliklərin göstəricisi kimi qəbul edilir.
- Azərbaycanın mövqeyi: Azərbaycan builki hesabatda 8 ballıq sıçrayışla nəinki regionda, həm də qlobal səviyyədə “ən yaxşı islahatçı” imicini qazanıb. Bu, ölkəni Rusiyanın (21) və İranın (22) olduğu “qırmızı zonadan” çıxararaq daha şəffaf idarəetməyə malik ölkələr qrupuna yaxınlaşdırır.
- Digər ölkələr: Butan və Kabo-Verde kimi ölkələr artıq “təmiz” ölkələr sırasına (60+) daxil olmağa başlayıblar.
Regional Tendensiya (Müqayisə)
Bu artımın əhəmiyyətini anlamaq üçün qonşularımızdakı vəziyyətə baxmaq kifayətdir:
- Gürcüstan: -3 bal (Geriləmə)
- Ermənistan: -1 bal (Geriləmə)
- Rusiya: -1 bal (Geriləmə)
Müəllifin fikri: Statistikadakı hər bir rəqəm, əslində, vətəndaşın dövlət qurumuna olan inamının real əksidir.
Cib telefonunuzda “E-Gov” və ya “ASAN login” tətbiqinə daxil olaraq, şəxsiyyət vəsiqəsi və ya digər sənədlərin rəqəmsal variantlarını yoxlayın. Bu cür rəqəmsal şəffaflıq Azərbaycanın reytinqinin artmasında əsas rol oynayan amildir.
Dərin hörmətlə,
prof. Saleh Məmmədov
