Alimlər Dünya çempionatında istilik təhlükəsi barədə xəbərdarlıq edir

Oyunçular şiddətli istidən tutmuş seyrək yüksək dağlıq havasına qədər müxtəlif şəraitdə yarışmalı olacaqlar.

Bu ay planetin ən böyük futbol festivalı olan Dünya çempionatını başlanğıcını qeyd edir. Tarixdə ilk dəfə olaraq turnir eyni vaxtda üç ölkədə – ABŞ, Kanada və Meksikada keçiriləcək. Coğrafi əhatə dairəsinə görə indiyə qədər ən böyük turnir olacaq.

Tezadlar.az xəbər verir ki, ən şimal stadionu oyunlara Vankuverdə, ən cənub stadionu isə Mexiko şəhərində ev sahibliyi edəcək. Bu şəhərləri min kilometrdən çox məsafə, dörd saat qurşağı və ziddiyyətli iqlim şəraiti ayırır. Bu, maraqlı bir sual doğurur: futbolçular oyundan oyuna bu qədər fərqli ətraf mühit reallıqları ilə qarşılaşdıqda, ədalətli və bərabər oyun şəraitindən danışa bilərikmi?

Braziliyada keçirilən 2014-cü il Dünya çempionatı da geniş əraziləri əhatə edirdi və bəzi komandaların turnir zamanı böyük məsafələrə səyahət etməsini tələb edirdi. Lakin, FİFA-ya görə, qarşıdan gələn turnir yalnız coğrafi cəhətdən ən müxtəlif olmaqla yanaşı, həm də səyahət vaxtı, saat qurşağı dəyişiklikləri və iqlim müxtəlifliyi baxımından rekordlar qıracaq: boğucu istidən və rütubətdən yüksək hündürlüklərdəki seyrək havaya qədər.

Dünya çempionatının müxtəlif yerlərdə keçirilməsi ilk dəfə deyil. Şəhərlər arasındakı hava fərqləri idmançıların fiziki hazırlığına və məşq səviyyələrinə birbaşa təsir göstərə bilər. Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin tibbi komitələrinin və İqlim alimləri forumunun üzvü professor Yuram Epşteyn deyir: “Burada açıq-aydın bir fərq var. İsti iqlimdə oynamaq rahat şəraitdən daha çətindir və bu, fiziki, zehni, idrak qabiliyyətlərinə və sağlamlığa fundamental təsir göstərir”. 

O əlavə edir ki, Kanadada oynayan komandalar yay havasının futbol üçün olduqca sərt olduğu Dallas və ya Atlantanın isti havası ilə üzləşən komandalardan daha mülayim şəraitə sahib olacaqlar.

Bu hesablamalar turnirdən əvvəl dərc edilmiş bir araşdırma ilə dəstəklənir. Nəticələrə görə, 16 ev sahibi şəhərdən 14-ü güclü istilik stressi ilə üzləşəcək və bu da oyunçuların və hakimlərin performansını və ya sağlamlığını təhdid edəcək. Hyuston, Dallas, Mayami və Monterreydə gündüz oyunları ən yüksək risk zonaları kimi müəyyən edilib. Alimlər fiziki performansın azalması, şiddətli yorğunluq, susuzlaşma riski və isti vurma barədə xəbərdarlıq edirlər.

Bu xəbərdarlıqlar məlum fizioloji mexanizmlərə əsaslanır. Epşteyn qeyd edir ki, həddindən artıq istilik stressi altında bədən istilik balansını qorumaq qabiliyyətini itirir və buraxa biləcəyindən daha çox istilik toplayır.

“Normal bədən istiliyini təxminən 37 dərəcə Selsi saxlamaq üçün bədən istehsal etdiyi və ya udulan bütün istiliyi ətraf mühitə buraxmalıdır”, – ekspert vurğulayır və yüksək temperaturda və rütubətdə fiziki güclənmə zamanı bu prosesin pozulduğunu vurğulayır. Nəticədə, bədən istiliyi təhlükəli səviyyələrə qalxa bilər və açıq tibbi simptomlar görünməzdən əvvəl peşəkar və idrak bacarıqları pozula bilər.

Professor əlavə edir ki, bədən istiliyi 39-40 dərəcə Selsiyə qalxdıqda real təhlükə yaranır və ekstremal hallarda isə ölümcül istilik vurması baş verir.

Bu vəziyyət idman ədalətini şübhə altına alır. Əgər bir komanda əsasən sərin iqlim şəraitində oyunlar keçirirsə, digəri isə qızmar günəş altında oynamaq məcburiyyətində qalırsa, start heyətində dərin bir boşluq yaranır.

Epstein deyir: “Bunu hamı, xüsusən də idmançıların özləri və onların assosiasiyaları çox yaxşı başa düşür”. 

O, bununla mübarizə aparmağın əsas vasitəsinin akklimatizasiya olduğunu qeyd edir.

“Belə hallarda komandalar bu hava şəraitində məşq etmək üçün turnirdən əvvəl, bəzən turnirdən iki-üç həftə əvvəl tez gəlirlər”, – o izah edir və əlavə edir ki, İsrail də daxil olmaqla isti ölkələrdən olan idmançılar yüksək istilik yüklərinə öyrəşdikləri üçün soyuq bölgələrdən olan idmançılara nisbətən üstünlük əldə edə bilərlər.

Qlobal istiləşmə fonunda idman dünyası dünya çempionatlarından tutmuş yerli oyunlara qədər yarışların idarə olunmasını kökündən yenidən qurmalı olacaq. “Oyun cədvəlləri daha əlverişli vaxtlarda uyğunlaşmaq üçün yenidən nəzərdən keçirilməlidir. Turnir protokolları yenilənməli, yarışlar daha rahat aylarda və mülayim iqlimi olan ölkələrdə keçirilməli, matçlar arasında istirahət müddətləri artırılmalı və matçlar zamanı fasilələr tətbiq edilməlidir. Bu, təkcə futbola deyil, həm də bütün açıq hava idman növlərinə aiddir”, – Epşteyn hesab edir.

Onun sözlərinə görə, FİFA və BOK artıq həddindən artıq istilərlə mübarizə aparmaq üçün qaydalar hazırlayırlar. “İndiyə qədər turnirlər əsasən beynəlxalq televiziya yayımını təmin etmək üçün təşkil olunurdu. İndi oyunların vaxtlarını dəyişdirməli və oyunları gecə keçirməli olacağıq, çünki sadəcə başqa seçim yoxdur. Əgər oyunçuları və futbolun keyfiyyətini qorumaq istəyiriksə, bu dəyişikliklər vacibdir”, – Epşteyn yekunlaşdıraraq əlavə edir.