Azərbaycanın müxtəlif rayonlarından son aylarda elektrik enerjisinin tez-tez kəsilməsi ilə bağlı şikayətlərin sayı artmaqdadır. Xüsusilə yay aylarında günün ən isti saatlarında elektrik enerjisinin saatlarla verilməməsi sakinlərin gündəlik həyatına, məişətinə və təsərrüfat fəaliyyətinə ciddi təsir göstərir.
Vətəndaşlar bildirirlər ki, fasilələrin səbəbi və müddəti barədə əvvəlcədən məlumat verilmir. Nəticədə insanlar həm məişət narahatlığı yaşayır, həm də elektrik şəbəkəsindəki gərginlik dəyişiklikləri səbəbindən bahalı məişət avadanlıqlarını itirirlər.
Belə müraciətlərdən biri də Cəlilabad rayonundan daxil olub. Sakinlərin sözlərinə görə, elektrik enerjisi demək olar ki, hər gün günorta saatlarında kəsilir və bəzən bu fasilələr bir neçə saat davam edir. Onlar iddia edirlər ki, tez-tez baş verən gərginlik sıçrayışları nəticəsində soyuducu, kondisioner, televizor, su nasosu və digər elektrik cihazları sıradan çıxır. Bir çox ailə yeni avadanlıq almaq məcburiyyətində qaldığını, lakin dəymiş zərərin heç bir qurum tərəfindən ödənilmədiyini bildirir.
Elektrik təchizatında planlı fasilələr müəyyən hallarda qaçılmaz ola bilər. Şəbəkənin yenilənməsi, profilaktik təmir və ya qəza riskinin qarşısının alınması üçün müvəqqəti kəsintilər normal praktika hesab edilir. Lakin bunun da qanun və xidmət standartları var. İstehlakçılar əvvəlcədən məlumatlandırılmalı, işlərin müddəti açıqlanmalı və alternativ tədbirlər görülməlidir. İnsanlar saatlarla işıqsız qalırsa, səbəbi barədə rəsmi izahat ala bilmirsə, bu artıq təkcə texniki məsələ deyil, xidmət keyfiyyəti və istehlakçı hüquqları problemidir.
Daha ciddi məsələ isə elektrik avadanlıqlarının sıradan çıxmasıdır. Elektrik enerjisinin qəfil kəsilməsi və ya gərginliyin normadan kənara çıxması nəticəsində məişət texnikasının zədələnməsi istehlakçının məsuliyyəti sayıla bilməz. Əgər zərər enerji təchizatındakı nasazlıqdan qaynaqlanırsa, bunun hüquqi və maliyyə məsuliyyəti də xidmət göstərən qurumun üzərində olmalıdır. İnkişaf etmiş ölkələrdə belə hallarda müstəqil ekspertiza aparılır və xidmət təminatçısının təqsiri təsdiqlənərsə, vətəndaşa dəymiş maddi zərər kompensasiya edilir. Azərbaycanda isə vətəndaşların böyük əksəriyyəti ya hara müraciət edəcəyini bilmir, ya da müraciətlərinin nəticə verməyəcəyinə inanır.
Bu vəziyyət xüsusilə kənd təsərrüfatı ilə məşğul olan rayonlarda daha ağır nəticələr yaradır. Elektrik kəsintiləri suvarma sistemlərinin dayanmasına, soyuducu anbarlarda məhsulların xarab olmasına, kiçik sahibkarların satış itkisi ilə üzləşməsinə səbəb olur. Günün ən isti saatlarında kondisionerlərin işləməməsi yaşlılar, azyaşlı uşaqlar və xroniki xəstəliyi olan insanlar üçün sağlamlıq riski yaradır. Elektrik enerjisi artıq sadəcə məişət xidməti deyil, insanların təhlükəsizliyi və iqtisadi fəaliyyəti üçün həyati əhəmiyyət daşıyan infrastruktur xidmətidir.
Ən çox narahatlıq doğuran məqamlardan biri isə kommunikasiya çatışmazlığıdır. Əgər rayonlarda infrastrukturun yenilənməsi aparılırsa, bunun hansı əraziləri əhatə etdiyi, nə qədər davam edəcəyi və nəticədə hansı yaxşılaşmaların əldə olunacağı barədə ictimaiyyətə açıq məlumat verilməlidir. Əks halda, “planlı işlər gedir” izahı vətəndaş üçün inandırıcı görünmür və narazılığı daha da artırır.
Bu baxımdan “Azərişıq” ASC yalnız elektrik verməklə kifayətlənməməli, göstərdiyi xidmətin keyfiyyətinə görə də ictimai məsuliyyət daşımalıdır. Qurum planlı kəsintilər barədə əvvəlcədən SMS, sosial media, rəsmi sayt və yerli icra strukturları vasitəsilə məlumat verməli, qəza və nasazlıqların səbəblərini operativ açıqlamalı, gərginlik dəyişiklikləri nəticəsində zərər çəkdiyini iddia edən vətəndaşların müraciətlərini şəffaf qaydada araşdırmalıdır.
Əgər araşdırma nəticəsində avadanlığın sıradan çıxmasının səbəbi enerji təchizatındakı nasazlıq və ya normadan kənar gərginlik olduğu müəyyən edilərsə, həmin zərərin kompensasiyası xidmət göstərən qurum tərəfindən ödənilməlidir. Çünki istehlakçı elektrik enerjisinin təhlükəsiz və keyfiyyətli şəkildə təqdim olunmasına görə ödəniş edir. Xidmət keyfiyyətsiz göstərilirsə və bunun nəticəsində maddi zərər yaranırsa, məsuliyyətin də xidmət təminatçısı tərəfindən daşınması hüquqi dövlət və istehlakçı hüquqlarının qorunmasının əsas prinsiplərindən biridir.
Rayonlarda elektrik enerjisinin tez-tez kəsilməsi artıq ayrı-ayrı texniki nasazlıqlar deyil, sistemli xarakter alan problem təsiri bağışlayır. Əgər məqsəd həqiqətən də elektrik infrastrukturunun modernləşdirilməsidirsə, bu proses vətəndaşın hüquqlarını pozmadan, şəffaf şəkildə və zərərin kompensasiyası mexanizmləri ilə müşayiət olunmalıdır. Əks halda, infrastrukturun yenilənməsi adı altında yaranan bütün maddi və sosial yük yenə də vətəndaşın üzərində qalacaq ki, bu da nə hüquqi, nə də sosial baxımdan qəbulolunandır.
Akif NƏSİRLİ
