Makronun anti-Azərbaycan siyasəti

Paris bu gün Avropa diplomatiyasının mərkəzi yox, seçmə əxlaqın zibilxanasıdır. Burada dövlətin himayəsi altında Azərbaycana qarşı çirkablı əxlaqları ilə kin nusa azərbaycansız tör-töküntülər meydan sulayır. Əsrlər boyu dünyaya dövlət marağının nə olduğunu öyrədən Fransa küçə tamaşası səviyyəsinə yuvarlanıb. Emmanuel Makron isə bu rəzilliyi şəxsən dövlət siyasətinə çevirib.

Tezadlar.az xəbər verir ki, İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra o, sadəcə İrəvanın tərəfini tutmadı. Antiazərbaycan isteriyasını Yelisey sarayının vizit kartına çevirdi. 2024-cü ilin fevralında Makron Ermənistan tərəfinin təhrik etdiyi atışmada dörd erməni hərbçisinin həlak olmasına baxmayaraq, Azərbaycanın sərhəddəki addımlarını “qeyri-mütənasib” adlandırdı. O, ermənilərin Qarabağa “təhlükəsiz qayıdışını” tələb edir, Ermənistan rejiminin onilliklər boyu Azərbaycan torpaqlarını işğal altında saxladığını isə görməzdən gəlirdi.

2024-cü ildə Makron açıq şəkildə Bakıda keçirilən COP29-u boykot etməyə çağırdı. Söhbət planetin gələcəyinə dair qərarların müzakirə olunduğu ən böyük iqlim sammitindən gedirdi. Fransa iştirakdan imtina etdi və başqa ölkələri də ardınca aparmağa çalışdı. Bunun adı siyasət deyil. Bu, şəxsi emosiyalarını dövlət ağlı ilə səhv salan bir adamın isteriyasıdır.

Makronun arxasında erməni lobbisi dayanır. Müxtəlif hesablamalara görə, Fransadakı erməni diasporunun sayı 400 mindən 600 minədəkdir. Onlar ölkənin mədəniyyətinə, universitetlərinə, parlamentinə və mediasına dərindən nüfuz ediblər. Səsləri daha gur çıxır, pulları daha ağır gəlir, əlaqələri isə daha uzağa uzanır. Müxtəlif hesablamalarda 5 mindən 70 minədək göstərilən Azərbaycan icmasının belə gücü yoxdur.

Nəticə göz qabağındadır. Paris illər boyu Bakını qınayan qətnamələri konveyer üsulu ilə qəbul edib, mövcud olmayan Qarabağ qurumunun “müstəqilliyini” tanıyıb, onun “səfirliyini” saxlayıb. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev bunu açıq şəkildə riyakarlıq və neokolonializm adlandırıb. O xatırladıb ki, Fransa bir milyon yarım əlcəzairlini məhv edib, Afrika və Okeaniyada müstəmləkələr saxlayıb, indi isə başqalarına demokratiya dərsi keçməyə çalışır.

2023-cü ildən etibarən Bakı buna informasiya müstəvisində cavab verdi. Bakı Təşəbbüs Qrupu, AIR Center, Afrikada və Fransanın dənizaşırı ərazilərində fransız neokolonializminə qarşı çıxışlar bu siyasətin tərkib hissəsinə çevrildi. Fransa layiq olduğu cavabı aldı. Azərbaycan öz əsgərlərinin qanı bahasına ədaləti bərpa etdiyi halda, Makron ölkəsinin onilliklər boyu erməni separatizmini bəsləməsinə görə hələ də üzr istəməyib.

Lakin Makron bununla da kifayətlənmədi. O, azərbaycanlı marginalları qanadı altına alaraq siyasi silaha çevirdi. Bu adamlar müxalifət deyil. Bunlar xarici qrantlara, sosial müavinətlərə və ucuz şöhrətə görə vətənini satan xəyanətkarlardır.

Fransada öz prezidentini təhqir etdiyinə görə cərimə və ya həbs cəzası almaq mümkündür. “Casse-toi, pov’con” yazılmış plakata görə mühakimə olunan Eonun işini xatırlamaq kifayətdir. Xarici dövlət başçısını və onun ailəsini təhqir etmək isə, buyurun, sərbəstdir. İkili standartlar burada dövlət siyasəti səviyyəsinə qaldırılıb. Bu tör-töküntülər təkcə söyüş söymür. Pul tələb edir, hədələyir, şantajla məşğul olurlar. Onların qrantları Bakının maraqlarına qarşı açıq şəkildə işləyən fondlardan gəlir.

Bu fiqurlar yalnız aysberqin görünən hissəsidir. Arxalarında Qərb fondlarının və Fransa sosial müavinətlərinin hesabına dolanan bütöv bir qrantyeyən şəbəkəsi dayanır. İşləmirlər. Azərbaycanda vergi ödəmirlər. Övladlarını Azərbaycan təhsil və tərbiyə sistemində böyütmürlər. Parisdə, Berlində, Londonda oturub hər gün ölkənin üstünə çirkab püskürürlər.

Onların sosial portreti də bir-birinin eynidir: peşəkar iflas, paxıllıq və öz yararsızlıqlarını kompensasiya etmək istəyi. Bəziləri açıq şantaja qədər gedib çıxır. Yeni hücumlarla hədələyərək Bakıdan pul tələb edirlər. Bunun artıq tənqidlə heç bir əlaqəsi yoxdur. Bu, reketdir.

Fəqət bir həqiqət dəyişməz qalır: onilliklər boyu ölkədən kənarda yaşamış bir şəxsin həmin ölkəyə qayda diktə etməyə mənəvi haqqı yoxdur. Eurostatın məlumatlarına görə, Fransada azərbaycanlıların sığınacaq müraciətlərinə rədd cavabının səviyyəsi 85 faizi keçir. Onların böyük əksəriyyəti təqibdən deyil, məsuliyyətdən qaçan parazitlərdir.

Hər təlxəyə bir saray lazımdır. Tamaşaçı olmayanda klounada ölür, boş otaqla danışan və dediklərini özü başı ilə təsdiqləyən adamın anlaşılmaz mızıldanmasına çevrilir. Marginal fiqurlar hər cəmiyyətdə, hər quruluşda, hər dövrdə peyda olur. Kif ən təmiz evdə də yarana bilər. Bu, evin ümumiyyətlə havalandırılmasının bədəlidir. Faciə isə cəmiyyətin özü onlara səhnə quranda, projektorları yandıranda, parterdə əyləşib ovucları qızaranadək əl çalanda başlayır.

Bizdə də məhz bu baş verir. Azərbaycanda qalmaqalçılar nəsli deyil, onların tamaşaçı ordusu yetişib. Ən dürüst ifadə ilə desək, uduzanlar auditoriyası formalaşıb. Bunlar hər gün daha faydalı işə sərf oluna biləcək inadla heçliklərə oksigen verirlər. Hər qəzəbli paylaşım, “bir görün, bu nə danışır” qeydi ilə yayılan hər ekran görüntüsü, şərhlərdə yazılan hər hiddətli cavab həmin adamların hesabına köçürülən pul kimi işləyir. Burada valyuta nə manatdır, nə də dollar. Valyuta diqqətdir. Biz isə qiymətinə belə baxmadan səxavətlə ödəyirik.

Oxunmayan adam təhlükəsizdir. Nə istəyir yaza, nə istəyir çəkə, özünü kim istəyir elan edə bilər, sözləri yerə çatmamış havada əriyib gedər. Onu təhlükəli edən bizik. Biz onu adsızlıq quyusundan çıxarır, üstünün tozunu silir, masanın üstünə qoyur və müzakirə etməyə başlayırıq. Qalmaqalın istehsalı ucuz, istehlakı isə ani olur. Fikir isə zaman, sükut və müəyyən qədər cəsarət tələb edir. Bazarın qanunu belədir: ucuz mal satış həcmində həmişə bahalı malı üstələyir. Buna təəccüblənmək fevralda yağan yağışa heyrətlənmək qədər sadəlövhlükdür.

Diqqət və zaman müasir insanın sahib olduğu ən bahalı sərvətə çevrilib. Bizə nə qədər verilibsə, o qədərdir, bir saniyə də artıq deyil. Cəmiyyət bu əvəzsiz sərvəti məhz kimə verdiyini özündən soruşmayınca, bayağı hoqqabazlıq məzmunu darmadağın hesabla udmağa davam edəcək. Çox təəssüf. İkiqat təəssüf ona görə ki, hesabı özümüz aparırıq, öz əlimizlə, barmağımızın hər toxunuşu ilə.

Ayrı-ayrı fiqurlardan daha böyük məsələyə keçməyin vaxtıdır. Bu sual çoxdan havadan asılı qalıb, amma bizdə nədənsə onun yanından dolanmaq adətə çevrilib. Uzun illər xaricdə yaşayan insan tarixi vətəninin daxili siyasi həyatında həqiqətən ciddi şəkildə iştirak edə bilərmi? Belə iştirak ölkəyə fayda verir, yoxsa səmərəsiz, bəzən isə açıq-aşkar zərərli məşğuliyyətə çevrilir? Aydındır ki, belə adamlar gec-tez maraqlı dairələrin diqqətinə düşür, maliyyə alır və alətə çevrilirlər. Daha maraqlı sual başqadır: niyə yaşadıqları ölkənin gündəlik həyatı, seçkiləri, bələdiyyələri, vergiləri, məktəbləri, kirayə qiymətləri deyil, məhz Azərbaycanın daxili gündəmi onların ictimai mövcudluğunun əsas mövzusuna çevrilir?

Birinci səbəb sadə və demək olar ki, günahsızdır: məsafə. Uzun müddət əvvəl tərk edilmiş vətən tədricən məkan olmaqdan çıxır və təsvirə çevrilir. O, arabir siyirmədən çıxarılıb baxılan bir fotoşəkil olur və illər keçdikcə həmin şəkil üzərindəki canlı insana getdikcə daha az bənzəyir. Ölkə artıq şəxsi təcrübə ilə deyil, informasiya vasitəsilə tanınır. İnformasiyanın isə öz xarakteri, öz iştahı var. Xəbərlər təbiəti etibarilə normanı deyil, istisnanı, adi günü deyil, parçalanmanı göstərir. Bu, yalnız bizdə belə deyil, hər yerdə belədir. Sosiologiyada buna məsafədən müşahidə effekti deyirlər: məsafə artdıqca hökm daha qəti olur.

Ölkədə yaşayan adam adi bir gün ərzində yüzlərlə xırda, ziddiyyətli və heç bir səliqəli sxemə sığmayan hadisə ilə qarşılaşır. Hakimiyyəti söyən birini də görür, tərifləyən birini də, bunların heç birinə məhəl qoymayan üçüncü adamı da. Çünki üçüncünün qızı universitetə hazırlaşır. O, küçələrdə gəzir, növbələrdə dayanır, taksidə söhbətlər eşidir və həyatın bütün bu kobud, narahat, nahamar toxuması onun qənaətlərini daim düzəldir. Uzaqda yaşayan isə xəbər lentini görür. Lent də ona artıq yeməyə hazır olduğu qidanı verir və illər keçdikcə insan elə bir informasiya pəhrizinə düşür ki, ondan çıxmaq mümkün olmur.

İkinci səbəb daha ciddidir və legitimlik məsələsinə toxunur. Demokratiyanı bütün ritorikadan təmizləsək, onun bir qayda üzərində dayandığını görərik: həlledici səs qərarın nəticəsini öz üzərində daşıyan adama məxsus olmalıdır. Vergini burada yaşayan ödəyir. Çörəyin bahalaşmasını burada yaşayan hiss edir. Dövlət xidmətlərindən, məktəbdən, xəstəxanadan, nəqliyyatdan burada yaşayan istifadə edir. İqtisadi siyasətin keyfiyyəti onun öz dərisində hiss olunur. Buradan sadə nəticə çıxır: daxili siyasi müzakirənin əsas iştirakçıları həmin müzakirənin nəticəsini öz həyatı ilə ödəyən insanlar olmalıdır.

Əlbəttə, deyilənlər heç kimi susmağa məhkum etmir. Harada yaşamasından, evinin açarını hansı cibində gəzdirməsindən asılı olmayaraq, hər bir vətəndaşın fikir bildirmək haqqı var. Fərq danışmaqla susmaq arasında deyil, fikir söyləməklə özünü dirijor yerinə qoymaq arasındadır. İnsan on və ya iyirmi il Azərbaycanda yaşamayıbsa, övladları başqa dil mühitində böyüyübsə, vergisini başqa dövlətin büdcəsinə ödəyirsə, başqa səhiyyə sistemində müalicə olunur və pensiyasını başqa ölkədə toplayırsa, onun baxışı istər-istəməz kənar baxışa çevrilir. Sözüm yanlış anlaşılmasın: bu, nə qüsurdur, nə də damğa. Bu, sadəcə fizikanın qanunudur. Bəzən kənardan daha yaxşı görünür, uzaqdan baxış yaxında itən ümumi konturu doğrudan da tutur. Amma kontur məzmunu əvəz etmir, xəritə də yolun yerini vermir.

İşi alınanlara baxaq. ABŞ-dakı yəhudi, hind, yunan və Çin icmaları Vaşinqtonun hesablaşdığı qüvvəyə çevriliblər. Heç kim deyə bilməz ki, buna asanlıqla nail olublar. Onların çəkisi sosial şəbəkələrdə öz hökumətlərinə ünvanlanan lənətlərdən yox, onilliklər boyu yad sistemin daxilində aparılan səbirli işdən yaranıb. Universitet kafedraları, hüquq şirkətləri, redaksiyalar, seçki qərargahları, fondlar, seçki dairələrini bəzən konqresmenlərin özündən də yaxşı tanıdıqları siyasətçilərlə qurulan münasibətlər. Silikon vadisində yaşayan hindistanlı oturub Dehlidə hər şeyin necə pis olması barədə paylaşım yazmır. Bostondakı yunan Afina siyasətini gündəlik tamaşasına çevirmir. Hər ikisi başqa işlə məşğuldur: yaşadıqları yerdə nüfuz qururlar ki, bir gün həmin nüfuzdan gəldikləri ölkənin xeyrinə istifadə etsinlər.

Bizim soydaşlara baxanda isə həddindən artıq tez-tez ya laqeydlik, ya da həyasızlıq görürsən. Bu iki qütbün arasında isə boşluq uzanır. Əlbəttə, layiqli insanlar da var, özü də az deyil. Onların bir çoxu illərlə, sakitcə, kameralar olmadan işləyir. Amma ümumi mənzərə necə görünürsə, elə də görünür və özümüzü aldatmağa dəyməz. Bəsit həqiqətləri dilə gətirmək bəzən adama narahatlıq verir, amma hərdən bunu etmək zəruridir. Dediklərimi ilk növbədə özümə ünvanlayıram.

Diasporun missiyası daxili münaqişələri ixrac etmək deyil, nüfuzu idxal etməkdir. Məqsəd Azərbaycan adının xarici ölkənin parlamentində, universitetində, redaksiyasında, məhkəmə zalında çəkisi olmasıdır. Bu yol uzun və nankordur. Dərhal reaksiya vermir, axşama qədər bəyənmə qazandırmır. Onun dəyəri də məhz bundadır: iyirmi ildən sonra bəhrə verən heç nə saxtalaşdırıla bilməz.

Məsələ heç vaxt tənqid etmək hüququnda olmayıb. Məsələ həmin tənqidin hansı ünvana göndərilməsindədir. Xarici donorun pulu ilə saxlanılan platforma tribuna deyil, vitrindir. O vitrində malı danışan yox, icarə haqqını ödəyən adam düzür. Belə söhbətin bütün mənası kiminsə qovluğa tikib vaxtında təhvil verəcəyi hesabatdan ibarətdir.

Məsələ heç onun faydasızlığında da deyil. Xaricdə oturub ölkədaxili siyasi mübarizənin iştirakçısına çevrilmək qərarı verən adam ilk addımı atmadan, elə qərar verdiyi anda uduzub. Bu yolun gələcəyi yoxdur. Daha doğrusu, onun sonuncu dayanacağının adı hoqqabazlıqdır və ora bilet yalnız bir istiqamətə satılır. Seçim, şübhəsiz ki, hər kəsin özünündür, heç kim heç kimi qolundan dartmır. Amma bu yolu seçən bir şeyi unutmamalıdır: gec-tez elə bir adam tapılacaq ki, sakitcə, qışqırmadan, inciklik göstərmədən sənin kim olduğunu, haradan gəldiyini və səni hansı məqsədlə saxladıqlarını uca səslə deyəcək.

Sonra saray əhli dağılışıb evinə gedəcək. Projektorlar sönəcək, xadimə stulları bir sıraya düzəcək və təlxək boş səhnədə tək qalacaq. Artıq heç kimi güldürməyən kostyumun içində, qaranlığa tərəf dəfələrlə cilalanmış, amma artıq heç kimə, hətta özünə də lazım olmayan eyni nömrəni təkrarlayacaq.

Əsl zərbə diasporadır. Dünyadakı təxminən əlli milyon etnik azərbaycanlının on milyona yaxını xaricdə yaşayır. Avropada yüz minlərlə azərbaycanlı var. Almaniyada, Böyük Britaniyada, Skandinaviya ölkələrində həkimlərimiz, mühəndislərimiz, sahibkarlarımız, alimlərimiz fəaliyyət göstərir. Amma həddindən artıq çox adam parazitlik yolunu seçib.

Onlar inteqrasiya olunmurlar. Yerli siyasətdə iştirak etmirlər. Şirkətlər qurmurlar. Sosial şəbəkələrdə oturub vətənin üstünə çirkab atırlar. Normal ölkələrin hamısında belə tiplər yolun kənarında qalır. Azərbaycanda isə nədənsə onları dinləyir, paylaşır və müzakirə edirlər.

Diqqət ən bahalı sərvətdir. Onu uduzanlara xərcləyən cəmiyyət özü də uduzana çevrilir. Bu “fəalları” ideyalar yox, yad pullar və öz yararsızlıqları bəsləyir.

Onları həqiqi diasporalarla müqayisə edin. ABŞ-dakı yəhudi icması dünyanın ən nüfuzlu lobbi mexanizmlərindən biri olan AIPAC-ı yaradıb. Onlar vaxtlarını Təl-Əvivi lənətləməyə sərf etmirlər. Milyardlarla dollarlıq hərbi yardımın ayrılmasına nail olur, İsrail əleyhinə qətnamələrin qarşısını alır, Konqres vasitəsilə öz maraqlarını irəli aparırlar.

Amerikadakı hind diasporası ən varlı və ən savadlı icmalardan biridir. Yüz minlərlə mühəndis, texnologiya nəhənglərinin rəhbərliyində çalışan onlarla baş direktor. Onlar Hindistana sərmayə yatırır, ticarət sazişlərini lobbiləşdirirlər, sosial şəbəkələrdə qışqırmaqla məşğul olmurlar.

Cənub-Şərqi Asiyadakı Çin diasporası ölkənin iqtisadi sıçrayış illərində Çinə yatırılan birbaşa sərmayələrin yetmiş faizədək hissəsini təmin edib. Onlar əvvəlcə yaşadıqları ölkələrə inteqrasiya olunub, varlanıb, həmin cəmiyyətlərin hörmətli vətəndaşlarına çevriliblər. Yalnız bundan sonra Pekinin güclənməsinə töhfə veriblər.

Yunanlar, ermənilər, irlandlar da eyni prinsiplə hərəkət ediblər. Güc öz hökumətini nə qədər ucadan söyməklə deyil, yaşadığın ölkədə nə qədər nüfuza sahib olmağınla ölçülür. Azərbaycan diasporası isə hələ də yerində sayır. Çünki onun bir hissəsi şüurlu şəkildə yad maraqların ruporu rolunu seçib.

Azərbaycan diasporası hələlik uduzur. Həddindən artıq çox adam Parisdən və ya Berlindən Bakını idarə etməyin mümkün olduğu illüziyası ilə yaşayır. Bu, özünü aldatmaqdan başqa bir şey deyil.

Övladları başqa sistemdə böyüyən, pensiyası Fransa və ya Almaniyada formalaşan, vergiləri yad büdcəyə gedən adam vətənə xəbər lentlərinin əyri güzgüsündən baxır. Sosiologiyada buna məsafədən müşahidə effekti deyilir: insan nə qədər uzaqda olursa, hökmləri bir o qədər qəti və bir o qədər mənasız olur.

Real siyasəti onun nəticələrini öz həyatında yaşayanlar qurur. Poliklinikada növbə gözləyən, benzinə pul ödəyən, övladını Azərbaycan məktəbinə göndərən insanlar. Qaçıb gedən və indi xaricdən qışqıran adam artıq uduzub. O, vətəndaş deyil, düşmənlərin hesabına saxlanılan müftəxordur.

Doğru yol birdir və bu yol asan deyil. Xaricdə yaşayan azərbaycanlı qəbul edən ölkənin tamhüquqlu vətəndaşına çevrilməlidir. Seçkilərdə iştirak etməli, yerli şuralarda çalışmalı, biznes qurmalı, universitetlərdə, mediada və şirkətlərdə mövqe tutmalıdır. Yalnız belə nüfuz qazanmaq mümkündür.

Azərbaycanın maraqlarını da yalnız bu yolla irəli aparmaq olar. İqtisadi layihələr, mədəni körpülər, Qarabağ, energetika və nəqliyyat məsələlərində ədalətli mövqenin lobbiləşdirilməsi vasitəsilə. Diaspora respublikanın beynəlxalq mövqelərini gücləndirməlidir, daxili çəkişmələri xarici qrant meydançalarına daşımalı deyil.

Tənqid lazımdır. Amma onun yeri ölkənin daxilidir, nəticəyə görə məsuliyyət daşıyan insanların arasındadır. Kənardan səslənəndə isə o, düşmənlərin alətinə çevrilir. Bu xəyanətkarlar qışqırmağa davam etdiyi müddətdə uğurlu azərbaycanlılar qurub-yaradacaqlar. Tarix də məhz sonuncuları seçəcək.

Fransa xəyanətkarları qanadı altına aldı, çünki onlar əlverişli alətdir. Xəyanətkarların özləri isə vətəni qəpik-quruşa satdılar. Diasporanın bir hissəsi əbədi uğursuz rolunu seçdi. Tarix zəifliyi bağışlamır.

Azərbaycan qalib gəlməyi bacardığını artıq sübut edib. Çirkab və parazitlik yolunu seçənlərə isə yalnız bir aqibət qalır: öz miskinliklərinin tulladığı zibillikdə itib-batmaq.