…Bəşəriyyətin fosil yanacaqlardan asılılığı həm iqlim dəyişikliyini dərinləşdirir, həm də qlobal enerji böhranlarını tetikləyir. Bu baxımdan, təbii qaza və kömürə alternativ olaraq ekoloji təmiz və dayanıqlı enerji mənbələrinin tapılması müasir mühəndisliyin ən mühüm hədəflərindən biridir.
Türk mühəndis Fikret Özçelik və komandasının uzun illər davam edən Ar-Ge çalışmaları nəticəsində ərsəyə gətirdiyi plazma-hidrojen kombi texnologiyası, məhz bu axtarışın ən diqqətəlayiq bəhrələrindən biridir.
Sistemin təməl məntiqi suyun plazma yöntəmi ilə molekulyar səviyyədə ayrışdırılaraq hidrojen və oksigen qazlarına çevrilməsinə söykənir. Ənənəvi hidrojen texnologiyalarından fərqli olaraq, burada hidrojen yüksək təzyiqli çənlərdə depolanmır; əksinə, istilik ehtiyacı yarandığı anda anlıq olaraq istehsal edilir və yandırılır. Bu yanaşma, hidrojen enerjisindəki ən böyük təhlükə olan partlama riskini sıfıra endirir. Eyni zamanda, bacasız və təbii qaz infrastruktursuz çalışa bilməsi bu texnologiyanı kənd yerləri, istixanalar və dövlət layihələri üçün unikal bir həll yoluna çevirir. Günəş panelləri ilə inteqrasiya oluna bilməsi isə gələcəkdə istilik xərclərini minimuma endirmək potensialı daşıyır.
Lakin hər bir texnoloji yenilikdə olduğu kimi, plazma elektrolizi vasitəsilə hidrojen istehsalının termodinamik effektivliyi və elektrik enerjisi sərfiyyatı elm aləmində əsas müzakirə mövzusudur. Suyun ayrışdırılması üçün sərf olunan elektrik enerjisinin mənbəyi bərpaolunan mənbələrə (günəş, külək) söykənəcəyi təqdirdə, bu sistem tam mənada sıfır karbon emissiyalı ideal bir istilik modelinə çevrilir.
Yekun olaraq, plazma-hidrojen texnologiyalı kombi sistemi, lokal mühendislik təşəbbüslərinin qlobal enerji transformasiyasına nə dərəcədə böyük töhfə verə biləcəyini göstərir. Fosil yanacaqların əvəzlənməsi yolunda atılan bu kimi addımlar, gələcəyin yaşıl və müstəqil enerji şəbəkələrinin qurulmasında mühüm rola malikdir.
Saleh MƏMMƏDOV,
Professor
P.S. Bizim üçün çox xoşdur ki, belə tarixi kəşf qardaş ölkədə əldə olunub. Amma mən də 90-cı illərdə sudan enerji alınması üzrə elmi labaratoriya açılması və tədqiqatlara başlama təklifi vermişdim (S. Məmmədov, Azərbaycanın iqtisadi inkişaf proqramı (2000-2050-ci illər).kitabı Bakı , 1998.).
