İsrailin Cənubi Kiprdəki iqtisadi və siyasi varlığının sürətlə artması həyəcan verici miqyaslara çatıb. Son beş ildə bölgədə məskunlaşan yəhudi əhalisi 25.000-i keçib. Tezadlar.az xəbər verir ki, Rum Kipr mediası lazımi icazələr alınmadan bəzi İsraillə əlaqəli layihələrdə işlərin başladığı iddialarını irəli sürür. Bundan əlavə, İsrail şirkətlərinin, o cümlədən keçmiş Mossad agentinə məxsus bir firmanın bölgədə daha əvvəl məskunlaşmağa başladığı bildirilir. (“Hürriyet”)
Cənubi Kiprin Türkiyəyə qarşı çıxması ilə bağlı razılığa əsasən müdafiə layihələri üzrə tərəfdaşlıq etdiyi İsrail, yunan Kiprliləri üçün problemə çevrilə bilər. Təl-Əvivin adanın cənubundakı varlığı son illərdə sürətlə artıb, yəhudi əhalisi 25.000-i keçib və yeni mənzil, otel və məktəb layihələri diqqəti cəlb edir.
Son illərdə İsrailin Cənubi Kiprdəki iqtisadi və siyasi iştirakı sürətlə artsa da, adanın cənubunda İsrail məskunlaşması da diqqətəlayiq miqyaslara çatıb. Xüsusilə, Limasol və Larnakada İsraillə əlaqəli investisiyaların artması özəl yaşayış komplekslərinin, otellərin və yəhudi məktəbinin tikintisinə səbəb olub, tərk edilmiş kəndlərdə isə irimiqyaslı layihələr ortaya çıxıb. Son beş ildə bölgədə məskunlaşan yəhudi əhalisinin sayı 25.000-i keçib. Lakin Kipr Yunan mediasında bəzi layihələrin lazımi icazələr olmadan başlandığı və işlərin lisenziyalaşdırma prosesləri tamamlanmadan davam etdiyi iddiaları mübahisələrə səbəb olub. Kathimerininin araşdırması göstərib ki, Latchi Trozena və Polemidiyada İsraillə əlaqəli üç fərqli layihə planlaşdırma və ətraf mühit icazələri ilə bağlı suallar doğurur.
Kipr Yunan qəzetinin vurğuladığı bir nümunə Limasolun meşəlik ərazisindəki tərk edilmiş Trozena kəndidir. Məlumata görə, may ayında bir İsrail şirkəti Avropa Birliyinin ətraf mühitin mühafizəsi şəbəkəsi daxilində yerləşən kəndi satın alıb və sonradan hərtərəfli tikinti layihəsinə başlayıb. Kathimerini şirkətin ekoloji cəhətdən təmiz bir layihə təqdim etdiyini, lakin tikinti işlərinin sürətlə irəlilədiyini və binaların lazımi icazələr olmadan tamamlanmaq üzrə olduğunu bildirib. Başqa bir nümunə Pafos yaxınlığındakı Latsi bölgəsində tikilməkdə olan 5 ulduzlu oteldir. Təxminən 1500 çarpayı tutumuna malik layihənin tikintisinin başa çatdığı, lakin bəzi ekoloji icazələrin hələ alınmadığı iddia edilir. Tikinti icazəsini verən idarə heyətinin keçmiş rəhbəri İraklis Axniotis də layihəni tənqid edib. Axniotis tikintinin lazımi icazələr olmadan başladığını, aylarla icazəni imzalamaqdan imtina etdiyini, lakin sonradan vəzifəsindən uzaqlaşdırıldığını bildirib.
İsrail ilə əlaqəli investisiyalar arasında ən diqqətəlayiq layihələrdən biri Limasolda tikilən özəl məktəbdir. Yəhudi Yael Fondu tərəfindən idarə olunan və təxminən 70 milyon dollar dəyərində olduğu bildirilən liseydə 1500 şagird tutumuna malik olması planlaşdırılır. Layihəni idarə etmək üçün Avstraliyadakı bir yəhudi məktəbinin direktoru Rabbi Yehoşua Smukler təyin edilib. Məktəbin gələn il tamamlanması planlaşdırılır. İddialara görə, layihənin icazə prosesi zamanı İsrailin Diaspora İşləri üzrə naziri Amiçay Çikli Kipr Rum administrasiyası ilə əlaqə saxlayıb və bundan sonra lazımi xüsusi icazə verilib. Kipr Rum administrasiyasının baş ravvin Arie Zeev Raskin bildirib ki, 2003-cü ildə adada 70 yəhudi ailəsi yaşayarkən, bu rəqəm hazırda 25.000-i keçib.
İsrailin Cənubi Kiprdəki mövcudluğu yəhudi əhalisinin son zamanlar artması ilə məhdudlaşmır; İsrail şirkətləri bölgədə daha əvvəl öz yerlərini tapmağa başlayıblar. Bildirilir ki, bir neçə İsrail şirkəti, xüsusən də təhlükəsizlik və kəşfiyyat texnologiyaları sahələrində fəaliyyət göstərən şirkətlər, Limasol və Larnakada qərargah və ya ofislər yaradıblar. Bu şirkətlər arasında keçmiş Mossad agenti Tal Dilian tərəfindən təsis edilən şirkətlər də var. Dilian 2019-cu ildə üç keçmiş kəşfiyyat zabiti ilə birlikdə Limasolda məskunlaşıb və müxtəlif ölkələrdə fəaliyyət göstərən texnologiya şirkətləri yaradıb. Dilianın şirkətləri kəşfiyyat xidmətləri üçün casusluq və telefon nəzarəti texnologiyaları inkişaf etdirməklə tanınır. Keçmiş Mossad agentinin adı Yunanıstandakı qanunsuz dinləmə qalmaqalında da gündəmə gəldi.
Kipr Yunan mediasındakı bəzi dairələr İsrail kapitalının artan iştirakının uzunmüddətli perspektivdə adanın demoqrafik və iqtisadi strukturunu dəyişdirə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər.
BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş, keçən ay Kipr məsələsi ilə bağlı danışıqlara başlamaq üçün gəldiyi Nikosiyada Kipr türkləri və Kipr yunan liderləri Tufan Erhürman və Nikos Xristodulides ilə bir sıra görüşlərdən sonra kameralar qarşısında bildirib ki, “Bölgədəki geosiyasi tarazlıqlar çox sürətlə dəyişir; Kipr böhranların sürətlə yayıldığı bir bölgənin tam ortasındadır, bölgə alov halqasıdır, vəziyyət istənilən an dəyişə bilər” və bununla da İsrail haqqında ad çəkmədən xəbərdarlıq edib.
On illər əvvəl tərk edilmiş Trozena kəndində 60 ev bərpa ediləcək və yaşayış üçün açılacaq.
ELBAR
