1 may – Tramp üçün kritik tarixr: İran əməliyyatları dayandırılacaqmı?

ABŞ prezidenti Donald Trampın İranla münaqişədə 1973-cü il Müharibə Səlahiyyətləri Qanununa əsasən hərbi əməliyyatları davam etdirməsi üçün 60 günlük qanuni müddət 1 mayda bitir.

Tezadlar.az xəbər verir ki, Vaşinqtonda hərbi əməliyyatların bu tarixdən sonra Konqresin təsdiqi olmadan necə bərpa oluna biləcəyi ilə bağlı müzakirələr güclənib.

Vyetnam müharibəsi zamanı prezidentin hərbi səlahiyyətlərini məhdudlaşdırmaq üçün qəbul edilən bu qanun, ABŞ prezidentlərindən hər hansı bir hərbi əməliyyata başladıqdan sonra 48 saat ərzində Konqresə məlumat vermələrini tələb edir.

Qanuna görə:

Prezident rəsmi Konqresin təsdiqi olmadan qoşunları münaqişə zonasında maksimum 60 gün saxlaya bilər.

Bu müddətə əlavə olaraq, təhlükəsiz geri çəkilmə prosesi üçün Konqres tərəfindən birdəfəlik 30 günlük uzadılma verilə bilər.

Ümumi 90 günlük müddətdən sonra, Konqres müharibə elan etməyibsə və ya əməliyyatın davam etdirilməsinə icazə verməyibsə, prezident qoşunları geri çəkməyə borcludur.

Konqresdə vəziyyət necədir? Tramp administrasiyasının İrana qarşı əməliyyatları üçün Konqresin təsdiqini alıb-almayacağı hələ də qeyri-müəyyəndir. 15 apreldə Senatda keçirilən səsvermədə prezidentin səlahiyyətlərinin məhdudlaşdırılmasını hədəfləyən qanun layihəsi 52-47 səslə rədd edildi.

Respublikaçıların böyük əksəriyyəti indiyə qədər Trampı dəstəkləsə də, əməliyyatların açıq müharibəyə çevrilə biləcəyindən narahat olan bəzi senatorlar 60 günlük müddətdən sonra mövqelərini dəyişə biləcəklərinə işarə etdilər.

Qanunu keçməyin üsulları:

Keçmiş ABŞ prezidentləri müxtəlif hüquqi bəhanələrdən istifadə edərək Müharibə Səlahiyyətləri Qanununu keçməyi bacarıblar. Tramp üçün mümkün yollar bunlardır:

Hərbi Qüvvələrdən İstifadəyə Səlahiyyət (AUMF): 2001 və 2002-ci illərdə qəbul edilmiş bu səlahiyyətlər prezidentlərə “terrorizmlə mübarizə” adı altında geniş fəaliyyət imkanları verir. Tramp həmçinin 2002-ci il səlahiyyətindən Qasım Süleymanini öldürmək üçün istifadə etmişdir.

“Münaqişə”nin tərifi: 2011-ci ildə Liviyaya müdaxilədə Obama administrasiyası əməliyyatların “aktiv münaqişə” tərifinə düşmədiyini iddia etdi və beləliklə, onların Konqresin təsdiqini tələb etmədiyini iddia etdi.

Konstitusiya Səlahiyyəti İddiaları: Bir çox keçmiş prezidentlər Müharibə Səlahiyyətləri Qanununun konstitusiyaya zidd olduğunu iddia ediblər, çünki o, prezidentin “baş komandan” kimi konstitusiya hüquqlarını məhdudlaşdırır.

Yerdəki vəziyyət və siyasi risklər

ABŞ və İran arasında 8 apreldə elan edilən və Tramp tərəfindən uzadılan atəşkəsə baxmayaraq, Fars körfəzi və ətrafında gərginlik azalmayıb. Son həftə ərzində ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri İran gəmisinə qarşı müdaxilə edib, İran isə iki kommersiya gəmisini saxlayıb.

Tarixçilər və analitiklər rəy sorğularının müharibənin amerikalılar arasında populyar olmadığını göstərdiyini proqnozlaşdırırlar, lakin Tramp “məğlubiyyəti” qəbul etməmək üçün əməliyyatları müxtəlif formalarda (məsələn, blokadalar və ya xüsusi əməliyyatlar) davam etdirə bilər.

Qarşıdan gələn ara seçkilərdən əvvəl bu “tarixən populyar olmayan müharibənin” Respublika Partiyasına təzyiqi artıracağı gözlənilir.

E.ŞİRİNOV