Qar dənələri kiçik buz kristallarından ibarətdir. Təmiz buz kristalı şəffaf olduğu halda, milyonlarla belə kristalın birləşməsindən yaranan qar örtüyü ağ görünür. Bəs eyni maddə necə fərqli rəngdə görünə bilir?
Tezadlar.az xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, bunun səbəbi qarın kimyəvi tərkibi deyil, quruluşu və işıqla qarşılıqlı təsiridir. Buz kristalları arasındakı hava boşluqları burada mühüm rol oynayır.
Qarın ağlığının sirri nədir?
Şəffaf buz parçasından işıq nisbətən maneəsiz keçir. Qar örtüyü isə bütöv buz təbəqəsi deyil. O, müxtəlif formalı çoxsaylı kiçik kristallardan və onların arasındakı hava boşluqlarından ibarətdir.
İşıq qarın üzərinə düşəndə buzla havanın sərhədlərində dəfələrlə istiqamətini dəyişir, sınır və əks olunur. Nəticədə bir istiqamətdə keçmək əvəzinə müxtəlif tərəflərə səpələnir.
Görünən işığın müxtəlif rəngləri qarın səthindən birlikdə geri qayıtdığı üçün gözümüz onu ağ rəngdə görür. Bu hadisə işığın çoxsaylı səpilməsi adlanır.
Təzə qarın böyük hissəsi havadır
Yenicə yağmış, yumşaq qarın həcminin böyük hissəsini hava təşkil edə bilər. Çox yüngül və boş quruluşlu qarda bu göstərici 90–95 faizə çata bilir. Lakin bütün qar növlərində hava miqdarı eyni deyil: qar sıxlaşdıqca bu nisbət azalır.
Kristallar arasındakı hava boşluqları işığın müxtəlif istiqamətlərə səpilməsinə şərait yaradır. Yəni qarın ağ görünməsini təkcə hava deyil, buzla havanın yaratdığı quruluş təmin edir.
Qarı əlinizdə sıxdıqda boşluqların bir hissəsi azalır, kristallar bir-birinə yaxınlaşır. Buna görə sıxılmış və buzlaşmış qarın görünüşü təzə, yumşaq qardan fərqlənir.
Köhnə qarın daha tutqun görünməsində isə yalnız sıxlaşma deyil, kristalların dəyişməsi, ərimə və səthdə toplanan çirk də rol oynayır.
Qar günəş işığının böyük hissəsini geri qaytarır
Təmiz, təzə qar üzərinə düşən günəş işığının təxminən 80–90 faizini əks etdirə bilər. Səthin işığı nə qədər əks etdirdiyini göstərən bu xüsusiyyət “albedo” adlanır.
Qarlı havada ətrafın parlaq görünməsinin səbəblərindən biri də budur. Qar köhnəldikcə, islandıqca və çirkləndikcə işığı əks etdirmək qabiliyyəti azalır.
Qar bəzən niyə mavi görünür?
Dərin qar yığınlarında və qar mağaralarında mavi çalar görmək mümkündür. İşıq qalın qar təbəqəsinin içərisində daha uzun yol keçir. Bu zaman spektrin qırmızı hissəsi daha çox udulur, mavi çalarlar isə gözümüzə daha çox çatır.
Bu hadisəni səmanın mavi görünməsi ilə tam eyniləşdirmək olmaz. Səmanın rəngi əsasən işığın atmosferdə səpilməsi, qalın qar və buzun mavi çaları isə işığın müxtəlif rənglərinin fərqli dərəcədə udulması ilə bağlıdır.
Qırmızı və qara qar da olurmu?
Təbiətdə fərqli rəngli qara da rast gəlinir. Məsələn, bəzi soyuq və dağlıq ərazilərdə qarın üzərində yaşayan mikroskopik yosunların piqmentləri ona çəhrayı və ya qırmızı çalar verə bilir.
His, toz və sənaye çirklənməsi isə qarın boz, hətta qara görünməsinə səbəb ola bilər. Deməli, qarın görünən rənginə həm quruluşu və işıqlandırma, həm də tərkibinə qarışan maddələr təsir göstərir.
Buludlar ağdırsa, yağış buludları niyə boz görünür?
Buludlar havada asılı qalan xırda su damcılarından və ya buz kristallarından ibarətdir. Onlar da işığı müxtəlif istiqamətlərə səpələdiyi üçün çox vaxt ağ görünür.
Lakin qalın və sıx bulud təbəqəsində günəş işığının daha az hissəsi aşağıya çatır. Yerdən baxdıqda buludun az işıqlanan alt hissəsini gördüyümüz üçün o, boz və ya tünd görünür.
Qarın ağlığı da gündəlik həyatda gördüyümüz belə fiziki hadisələrdən biridir: ayrı-ayrılıqda şəffaf olan buz kristalları hava boşluqları ilə birlikdə işığı səpələyərək gözümüzdə ağ qar örtüyü yaradır.
