Azərbaycanda yerli idarəetmə sisteminin gələcək modeli ilə bağlı müzakirələr diqqət çəkir. Dövlət idarəçiliyində struktur dəyişiklikləri və səlahiyyətlərin yenidən bölüşdürülməsi fonunda rayon və şəhər icra hakimiyyətlərinin fəaliyyətinin davam etdirilməsi, yaxud alternativ idarəetmə modelinə keçid məsələsi aktuallaşır. Bu baxımdan, icra hakimiyyətlərinin ləğvi və idarəetmənin iqtisadi rayonlar üzrə təşkili ehtimalı da müzakirə edilən məsələlər sırasındadır.
bildirib ki, Azərbaycanda icra hakimiyyətlərinin ləğv edilərək idarəetmənin 14 iqtisadi rayon üzrə yenidən qurulması ideyası dövlət idarəçiliyinin optimallaşdırılması baxımından müzakirə oluna bilər:
“Lakin burada əsas məsələ yalnız qurumların sayını azaltmaq deyil, idarəetmənin necə təşkil ediləcəyi, qərarların hansı səviyyədə qəbul olunacağı və yerli problemlərin operativ həllinin necə təmin ediləcəyidir. İqtisadi rayonların mövcudluğu həmin ərazilərdə vahid inzibati idarəetmə sisteminin yaradılması demək deyil. İqtisadi rayonlar əsasən regional inkişafın planlaşdırılması, iqtisadi potensialın qiymətləndirilməsi və ərazilər arasında əlaqələndirmə üçün müəyyənləşdirilib. Buna görə də 14 iqtisadi rayon üzrə idarəetmə modelinə keçid üçün hüquqi və institusional dəyişikliklər, səlahiyyət bölgüsü və yeni idarəetmə mexanizmləri tələb oluna bilər. Belə modelin əsas üstünlüyü idarəetmə xərclərinin azaldılması və qərarların regional səviyyədə əlaqələndirilməsi ola bilər. Məsələn, bir neçə rayonun infrastruktur, nəqliyyat, kommunal xidmətlər və investisiya layihələri vahid regional plan əsasında idarə oluna bilər”.
O qeyd edib ki, bu, resursların daha səmərəli bölüşdürülməsinə, oxşar funksiyaların təkrarlanmasının qarşısının alınmasına və rayonlar arasında inkişaf fərqlərinin azaldılmasına kömək edə bilər:
“Amma bunun əks tərəfləri də var. İqtisadi rayonlar üzrə yaradılacaq idarəetmə mərkəzləri vətəndaşlardan uzaq yerləşərsə, yerli problemlərin həlli ləngiyə bilər. Böyük ərazilərin vahid mərkəzdən idarə olunması xüsusilə ucqar kəndlərdə yaşayan əhalinin müraciətlərinə operativ baxılmasını çətinləşdirə bilər. Bundan başqa, mövcud icra hakimiyyətlərinin ləğvi avtomatik olaraq büdcə qənaəti yaratmır. Əgər köhnə strukturların əvəzinə eyni səlahiyyətləri həyata keçirən yeni və çoxpilləli qurumlar yaradılarsa, xərclər azalmaya da bilər. Digər vacib məsələ bələdiyyələrin roludur. Azərbaycan Konstitusiyasının 124-cü maddəsi yerlərdə icra hakimiyyətinin həyata keçirilməsini, 142-ci maddəsi isə yerli özünüidarəni bələdiyyələrin həyata keçirməsini nəzərdə tutur. Buna görə də icra hakimiyyətlərinin ləğvi yalnız inzibati struktur dəyişikliyi kimi deyil, dövlət idarəçiliyi ilə yerli özünüidarə arasında səlahiyyət bölgüsünün yenidən müəyyənləşdirilməsi kimi nəzərdən keçirilməlidir. Bələdiyyələrə daha geniş funksiyalar veriləcəksə, bunun üçün müvafiq maliyyə mənbələri, peşəkar kadrlar və real qərarvermə imkanları da təmin olunmalıdır”.
İqtisadçı sonda qeyd edib ki, hazırda 14 iqtisadi rayonun mövcudluğu həmin rayonlar üzrə icra hakimiyyətlərinin ləğv ediləcəyi və yeni idarəetmə modelinə keçiləcəyi anlamına gəlmir:
“İqtisadi rayonların sərhədləri 2021-ci ildə Prezidentin fərmanı ilə müəyyənləşdirilib, lakin bu, özlüyündə inzibati idarəetmə orqanlarının dəyişdirilməsi barədə qərar deyil. Açıq rəsmi mənbələrdə icra hakimiyyətlərinin məhz 14 iqtisadi rayon üzrə ləğv edilməsini nəzərdə tutan təsdiqlənmiş qərarı müəyyən etmək mümkün olmadığından, bu məsələni hazırda qəbul edilmiş dövlət siyasəti deyil, müzakirə edilən mümkün model kimi təqdim etmək daha düzgündür. Belə bir islahat həyata keçirilərsə, onun uğuru qurumların sayının azaldılmasından çox, idarəetmənin keyfiyyətinin necə dəyişəcəyindən asılı olacaq. Regional səviyyədə strateji planlaşdırma, rayon və kənd səviyyəsində isə operativ xidmət mexanizmi qorunmalıdır. Əsas məqsəd idarəetməni vətəndaşdan uzaqlaşdırmaq deyil, dövlət vəsaitinin daha səmərəli istifadəsini təmin etməklə insanların problemlərinin daha sürətli həllinə nail olmaq olmalıdır”.
Aysel Timur
