Axtarmaq üçün Enter düyməsinə basın

Arxiv Təqvimi

Tarix seçin və həmin günün xəbərlərini görün

-- 0 xəbər
Xəbərləri Gör
Ana səhifə / MEDİA
10 Avqust 2025 / 15:13

Cənubi Qafqazın deokkupasiyasının fayda və riskləri- PEŞƏKAR TƏHLİL

…Avqustun 8-də Vaşinqtonda ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə Azərbaycanla Ermənistan arasında tarixi görüş baş tutdu və ilk dəfə olaraq bu ölkələr arasında bir əsrdən atrıq davam edən düşmənçiliyə son qoyulmasını nəzərdə tutan birgə bəyannamə imzalandı. Belə bir sənədin imzalanması daha geniş mənada Cənubi Qafqazda yeni geosiyasi arxitekturanın yaranmasına öz töfhəsini verəcəyi istisna edilmir. Klassik aktorların tədricən geosiyasi rəqabətin ofsaydına düşəcəyi, yeni qüvvələrin birincilik uğrunda inadla mübarizə aparacağı və oyuin qaydalarının yumşaq güc üzərində dayanacağı daha çox ehtimal olunur. Ümumilikdə, Cənubi Qafqazın radikal geosiyasi  dəyişikliklər dövrünə qədəm qoyacağı gözlənilir.

İlk öncə 8 avqust tarixində imzalanmış Birgə Bəyanatın Azərbaycan və Ermənistan üçün əhəmiyyətini nəzərdən keçirək.

Azərbaycan nə qazanacaq:

1.Ermənistanla münasibətlər normallaşacaq, diplomatik münasibətlər qurulacaq, demarkasiya və delimitasiya məsələləri öz həllini tapacaq, revanşistlərin Azərbaycana qarşı tələblərinin qarşısı alınacaq, Ermənistanın konstitusiyasında dəyişikliyə nail olunacaq (sülh müqaviləsi üçün bu, mütləqdir).

2. Azərbaycanın Qarabağ iqtisadi zonası məsələsi ətrafında gələcək spekulyasiyalara yol verilməyəcək (bu, ABŞ-ın regionda maraqlarına ziddiyyət təşkil edəcək).

3. 907-ci düzəlişin tarixin arxivinə göndərilməsi ilə əlaqədar, Azərbaycana qarşı ikili standartlara son qoyulacaq, rəsmi Vaşinqtonun müdafiə sahəsində yardımları heç bir maneə ilə rastlaşmayacaq.

4. Azərbaycanla Naxçıvanı birləşdirəcək Zəngəzur Dəhlizi (“Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu” (TRIPP) ABŞ-ın nəzarəti altında fəaliyyətə başlayacaq, həmin dəhlizə 8 noyabr üçtərəfli bəyanatda nəzərdə tutulmuşRusiyanın Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin Sərhəd Xidmətinin orqanları nəzarət etməsi aradan qalxacaq.

5. ATƏT-in Minsk Qrupunun amorf fəaliyyətinə rəsmi qaydada xitam veriləcək.

6. Rusiya və İranı regionda təsir imkanları əhəmiyyətli dərəcədə zəifləyəcək.  

7. NATO-nun Şərqə doğru genişlənməsi Cənubi Qafqazı da əhatə edəcəyi istisna edilmir.

8. Türkiyə NATO və ABŞ-ın partnyoru kimi regionda öz rolunu və mövqeyini gencləndirəcək.

9. Tramp marşrutu Avrasiyada Orta dəhliz layihəsinin transkontinental logistik arteriyaya çevrilməsinə və Turan dünyasının həmrəyliyinə öz müsbət töfhəsini verəcək.  

10. Azərbaycanla ABŞ arasında ikitərəfli əlaqələr daha da geniş sahələri əhatə edəcək və strateji tərəfdaşlıq formatına çevriləcək.

11. Hadisələrin bu məcrada inkişafı Rusiya-Azərbaycan hərbi müttəfiqliyinə təsirsiz ötüşməyəcəyi yəqindir.

12. Avropa ittifaqının mülki missiyası Ermənistan ərazisini tərk edəcək.

​ Ermənistanın qazancı:

1. Ermənistan rəsmi qaydada “Miatsum”, “Böyük Ermənistan” kimi cəfəng ideyadan birdəfəlik əl çəkərək normal və müstəqil dövlətə çevrilmək şansı qazanır.
2. Onun Azərbaycan və Türkiyə ilə münasibətlər normallaşacaq və “sıfır siyasət” üzərində yenidən qurulacaq. Ermənistan bazarı Türkiyə iş adamlarının üzünə açılacaq.
3. Ermənistan – ABŞ münasibətləri daha da sıxlaşacaq və regionun inkişafı naminə konstruktiv məzmun alacaq.
4. Ermənistanın ABŞ-la yaxınlaşması İranda mövcud rejimin transformasiyasındək müsbət qiymətləndirilməyəcək.
5. Ermənistan tədricən öz ərazisindən Rusiya hərbi bazasının çıxarılması istiqamətində səyləri artıracaq və bu istiqamətdə ABŞ-ın dəstəyindən bəhrələnəcək.
6. Ermənistan Cənubi Qafqazı Asiya və Avropa ilə bağlayan strateji arteriyaların üzərində yer alacaq və trazit ölkəyə çevriləcək.
7. Ermənistanın ictimai-siyasi həyatında rusiyayönümlü qüvvələrin hakimiyyətə gəlmək perspektivləri minimuma enəcək.

XXX

Şübhəsiz, bu bəyanatın memarı ABŞ olduğu üçün onun da qazancını aşağıdakı formada təxmin etmək olar:

1. ABŞ olduqca qısa zamanda Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin imzalanmasına təkid edəcək.
2. ABŞ Cənubi Qafqazda əsas oyunçuya çevriləcək və sistemli şəkildə Rusiyanı regiondan çıxarılması istiqamətində siyasət yürüdəcək.
3. ABŞ regionda İranın gələcək idarəetmə sisteminin müəyyən edilməsinə çalışacaq.
4. ABŞ regionun idarəçiliyində yumşaq gücdən daha təsirli şəkildə istifadə edəcək.
5. ABŞ Rusiya və İranı regionda tam zəiflədənədək Türkiyə amilindən çəkindirici vasitə qismində yararlanmağa çalışacaq.
6. Cənubi Qafqazda yeni rəqabət (iqtisadi xarakterli) daha çox ABŞ və Çin arasında inkişaf etməyə başlayacaq və bloklaşma bu dövlətlərin ətrafında formalaşacaq. Rəsmi Vaşinqtonun BRİKS-in regiona doğru genişlənməsinə imkan verməyəcəyi, əksinə “İbrahim alyansı”nın ekspansiyasına yaşıl işıq yandıracağı daha çox ehtimal olunur.
7. ABŞ NATO-nun Şərqə genişlənməsi planına Cənubi Qafqazı da daxil etməyə çalışacaq.
8. Regionda, hətta ola bilsin ki subregional formatda ABŞ-ın planlarına uyğun yeni təhlükəsizlk modeli formalaşdıracaq.

Daha geniş planda ABŞ Rusiyanın postsovet məkanında desenrtalizasiyasına nail olmaqla TransAvrasiya təhlükəsizlk sistemini işə salmağa, tədricən Hartlendə yaxınlaşmağa və antiatlantistlərin davranışına nəzarət etməyə çalışır.

8 avqust planına hansı risklər mövcud ola bilər?

1. Rusiya Ermənistanda ictimai-siyasi sabitliyin pozulması və hakimiyyət dəyişikliyi istiqamətində destruktiv fəaliyyətlər həyata keçirmək cəhdlərini  artıracaq (Gümridəki rus ordusu, Köçəryan-Sərkisyan çütlüyü, hətta kilsə bu prosesdə “5-ci kolon” rolu oynayacaq).
2. Azərbaycanda dayaqları Ermənistandakı qədər güclü olmayan Rusiya daha çox ölkəyə qarşı iqtisadi, informativ və humanitar xarakterli (daha doğrusu hibrid) tədbirləri gücləndirəcək. Artıq qonşu ölkələrdə olan Azərbaycana məxsus strateji obyektlərə qarşı hücumlara start verilib (Avqustun 8-nə keçən gecə Rusiya SOCAR-ın Odessa vilayətindəki neft bazasına hücum etmək üçün “Shahed” pilotsuz təyyarələrindən istifadə edib.).
3. Rusiya Azərbaycana qarşı yenidən erməni kartını ətrafında ajiotajı genişləndirməyə çalışacaq. Bura toponimlərin dəyişdirilməsi, mədiəniyyət abidələrinin sökülməsi və ermənilərin Qarabağa qaytarılması kimi qərəzli və məqsədli məsələlər ətrafında təbliğat güclənəcək. Ümumiyyətlə, Rusiya separatizm kartını yenidən Cənubi Qafqazın ictimai həyatına qaytarmağa çalışacaq və Gürcüstanda bu siyahıdan kənarda qalmayacaq. Çünki, Azərbaycan və Ermənistanın barışması Gürcüstanın Avroatlantık məkana inteqrasiyasına yeni nəfəs verəcək.
4. Yeni geosiyasi vəziyyət Rusiyanın İranla yaxınlaşmasına zəmin yaratsa da, onun həyatqabiliyyətli olacağını deməyə əsas vermir.

Bununla belə, Ukraynada hərbi resursları tükənmiş və dünyada təklənmiş Rusiyanın əvvəlki formada regionda maraqlarını müdafiə edəcəyi ağılabatan hesab edilmir.  Cənubi Qafqazın demilitarizasiyasına nail olmadan regionu idarə etmək çətin olacaq. Odur ki, rəsmi Vaşinqtonun Cənubi Qafqazda möhkəmlənmək üçün xarici bazaların oradan çıxarılmasına prioritet kimi yanaşacağı istisna edilmir.  

Zəfər Nəcəfov,

Milli təhlükəsizlik və hərbi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru,

Milli Müdafiə Universitetinin müəllimi

(Xüsusi olaraq “Təzadlar” qəzeti üçün)

Xəbər maraqlı gəldi? Sosial şəbəkələrdə paylaşın
ABŞ Azərbaycan Çin Ermənistan Rusiya Tramp Türkiyə Ukrayna Zəngəzur dəhlizi

"ABŞ" etiketi üzrə xəbərlər

Digər xəbərlər

Yüklənir...
Link kopyalandı!