KAAN NATO ölkələrinə “göz vurur”

Son zamanlar Avropa ölkələrinin üzləşdiyi ən böyük problemlərdən biri birgə həyata keçirilən müdafiə sənayesi layihələrindəki məyusluqdur… ABŞ-ın hava qüvvələrində F-35-dən yayınmaq istəyən ölkələrin çox az alternativi var. ABŞ-dan başqa səmada yeni nəsil qırıcı təyyarəyə sahib olan yeganə NATO üzvü Türkiyə həll üçün ən güclü namizədlərdən biridir.

Əvvəlcə Rusiya-Ukrayna, sonra ABŞ və İsrailin İrana hücumları… Və nəhayət, getdikcə daha çox səslənən “böyük müharibə” ssenariləri… İkinci Dünya Müharibəsindən sonra qurduğu qaydada rifaha üstünlük verən və özünümüdafiə imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə laqeyd edən Avropa üçün bu yeni dövr gözləniləndən daha tez gəldi.

Tezadlar.az xəbər verir ki, bu mərhələdə uzun illərdir davam edən və milyardlarla avroya başa gələn çox əhatəli birgə müdafiə sənayesi layihələri çətinliklərlə üzləşir.

Almaniya və Fransa birgə yeni nəsil qırıcı təyyarə proqramını ləğv etdilər. Eynilə, Almaniya donanmasının Hollandiyadan təxminən 9 milyard avroya hərbi gəmi alması illər və xərclənən pullara baxmayaraq xoşbəxt sona çatmadı.

Avropa ölkələrinin kifayət qədər vaxtı olmaya bilər

Altıncı nəsil qırıcı təyyarələr Avropa yol xəritəsində əhəmiyyətli bir yer tuturdu. Çoxsaylı pilotsuz platformalarla müşayiət olunan bu qabaqcıl təyyarələr vacib missiyaları yerinə yetirəcək və süni intellekt və şəbəkə mərkəzli müharibə birbaşa qüvvə olacaqdı.

Bu səylər davam edərkən, müharibənin başlaması avropalıları bir reallıqla qarşılaşdırdı: Yeni nəsil qırıcı təyyarənin istehsalı vaxt tələb edir. Lakin, yaxınlaşan müharibə qarşısında bu qədər gözləmək ciddi risklər götürmək deməkdir. Nəticə etibarilə, yeni nəsil təyyarələr əldə edilənə qədər müvəqqəti həll yoluna ehtiyac daha yüksək səviyyədə müzakirə olunur.

Avropa hazırda 4-cü və 5-ci nəsil təyyarələr hesab edilən Eurofighter-lərə malikdir. Qitədə sıfırdan yeni bir birgə proqram hazırlamaq, 5-ci və 6-cı nəsil arasında mövqe tutan bir təyyarə yaratmaq da mümkündür. Lakin birgə proqramlarla bağlı son məyusluqları, AB birliyinin zəifləmiş imicini və qitədə ifrat sağçıların yüksəlişini nəzərə alsaq, bu seçim mümkünsüz görünür.

Əlbəttə ki, aviasiya infrastrukturuna malik Avropa ölkələrinin fərdi olaraq yeni bir qırıcı təyyarə istehsal etməsi qeyri-mümkün deyil. Lakin bu cür yeni investisiyalar üçün ayrılan büdcələr, ixtisaslı işçi qüvvəsi və hökumət tərəfdaşları arasında fikir ayrılıqları da həyəcan təbili çalır.

NATO və AB ölkələri üçün ən məntiqli seçim: KAAN

NATO daxilində 5-ci nəsil qırıcı təyyarə yerləşdirə bilən yalnız iki ölkə var: ABŞ və Türkiyə.

Sirr deyil ki, avropalılar, xüsusən də Trampın ikinci müddəti ərzində ABŞ ilə münasibətlərə ehtiyatla yanaşırdılar. Bundan əlavə, F-35-lərin istismar xərclərinin gözləniləndən daha yüksək olması və yeniləmələrlə bağlı yaşanan problemlər hər kəs üçün ciddi suallar doğurdu. İspaniya və İsveçrə kimi ölkələr F-35 alış qərarlarını ləğv etdilər. Bir çox Avropa ölkəsi də donanmalarını genişləndirməməyi seçdi.

Digər tərəfdən, Türkiyə Milli Döyüş Təyyarəsi KAAN-ı öz resursları ilə hazırlayıb yerləşdirdi. Öz imkanları ilə sinfində ən vacib oyunçulardan biri hesab edilən KAAN-ın 2030-cu ilə və daha sonra tam şəkildə fəaliyyətə başlaması gözlənilir.

Lakin burada vacib bir detal var. Türkiyə KAAN-ı öz məqsədlərinə uyğun olaraq planlaşdırır. Lakin digər tərəfdən, Türkiyə müdafiə sənayesinin dünyanın ən çevik əzələlərindən birinə sahib olduğu məlumdur. Əgər AB və ya NATO üzvü olan bir ölkə KAAN-ı öz sensorları, radarları və ya digər alt sistemləri ilə təchiz etmək istəsə, Türkiyə tez bir zamanda uyğunlaşa bilər.

Bənzər bir vəziyyət əvvəllər HÜRJET və İspaniya ilə də baş vermişdi. İspaniyanın unikal sistemləri ilə təchiz olunmuş HÜRJET, İspaniya Hərbi Hava Qüvvələrinin inventarına tez bir zamanda daxil ola bilər. Əgər KAAN üçün də oxşar bir yol xəritəsi izlənilərsə, bu yeni dövrdə tamamilə hazırlıqsız qalan Avropa ölkələri çox güclü bir ara həll yolu tapa bilərlər.

Bütün bunları bir yerə toplasaq, 7-8 iyul tarixlərində Ankarada keçiriləcək NATO Zirvəsində liderlər masasında KAAN-ın ən vacib mövzulardan biri olması təəccüblü olmaz.

E.ŞİRİNOV