Novruzun atributları: Od çərşənbəsi

Od çərşənbəsi bizə sadəcə baharı deyil, həm də daxili bir isinməni vəd edir və bu gün alovlanan hər bir tonqal, əslində xalqımızın qəlbindəki sönməz vətən sevgisinin, həmçinin milli birliyimizin işığıdır

Novruzun gəlişinə addım-addım yaxınlaşdığımız bu günlərdə təbiət ikinci mərhələsinə qədəm qoyur. Su çərşənbəsindən sonra növbə dünyanı isidən, qaranlığı yaran və həyat enerjisini təmsil edən Od çərşənbəsinindir.

Odun gücü, ruhun istisi: Od çərşənbəsinin sirri

Azərbaycan mifologiyasında Od çərşənbəsi — ikinci İlaxır çərşənbə olmaqla, kainatın isinməsini, qışın dondurucu buzlarının əriməsini və günəşin gücünün artmasını simvolizə edir. Qədim əcdadlarımızın inancına görə, məhz bu çərşənbədə günəş yerə daha yaxınlaşır, torpağın bağrındakı istiliyi artırır və insanları mənəvi saflaşmaya çağırır.

 Od çərşənbəsinin fəlsəfəsi: Niyə Od?

Qədim xalq inanclarında Od müqəddəs sayılırdı. O, sadəcə istilik mənbəyi deyil, həm də təmizləyici qüvvə idi. “Ocağın yanar olsun” alqışının kökü məhz bu inanca söykənir. Od çərşənbəsi insanlara xatırladır ki, bahar yalnız təbiətdə deyil, həm də insanların qəlbində oyanmalıdır.

Bu gün günəşin rəmzi olan od, qışın qalan qaranlıq qüvvələrini məğlub edir. Atəşpərəstlik dövründən qalma izlər bu çərşənbədə özünü daha qabarıq göstərsə də, o, zamanla milli-mənəvi dəyərlərimizin ayrılmaz bir parçasına çevrilib.

Od çərşənbəsinin ayinləri və adətləri

Od çərşənbəsi bir çox özünəməxsus rituallarla müşayiət olunur:

• Tonqalın sehrli gücü: Bu günün ən vacib atributu tonqaldır. İnanclara görə, tonqalın üzərindən tullanarkən insan bütün ağrı-acılarını, xəstəliklərini və uğursuzluqlarını oda verir. “Ağrım-uğrum oda tökülsün” kəlamı məhz bu an deyilən ən məşhur duadır.
• Üzərlik yandırmaq: Evlərdə üzərlik yandırılaraq tüstüsü otaqlara yayılır. Bu, “bədnəzəri” uzaqlaşdırmaq və evi mənfi enerjilərdən təmizləmək məqsədi daşıyır.
• Şamların yandırılması: Axşam süfrəsində ailə üzvlərinin hər birinin adına şam yandırılır. Şam sönənə qədər gözlənilir, çünki şam nurun və ömrün rəmzidir.

 Süfrə mədəniyyəti: Odlu təamlar

Od çərşənbəsinin süfrəsi digərlərindən öz rəngarəngliyi ilə seçilir. Süfrənin ortasında səməni, ətrafında isə yeddi növ nemət olmalıdır.

Təamlar Mənası:

Qovurğa – Bərəkət və ruzi rəmzi

Şəkərbura/Paxlava – Ay və Günəşin simvolu

Plov – Süfrənin şahı, bol ruzi

Yeddi növ ləbləbi – Həyatın müxtəlif çalarları

Bu gün süfrəyə mütləq isti xörəklər, xüsusilə aş (plov) verilir ki, evdə ocağın tüstüsü həmişə dik gəlsin.

 Maraqlı İnanclar və Deyimlər

Xalqımız Od çərşənbəsi ilə bağlı bir çox atalar sözü və inanc yaradıb:

“Od çərşənbəsində tonqalın külünü çölə atmazlar” – İnanca görə, kül evin bərəkətidir.

• Əgər tonqal hündür yanarsa, o il məhsulun bol olacağına inanılır.
• İnsanlar bu gün küsülülərlə barışmağa çalışırlar, çünki odun isitdiyi dünyada ürəklər soyuq qalmamalıdır.
• “Ocağın sönməsin” duası bu gün ən çox işlədilən arzudur.

İstiliklə gələn oyanış

Od çərşənbəsi bizə sadəcə baharı deyil, həm də daxili bir isinməni vəd edir və bu gün alovlanan hər bir tonqal, əslində xalqımızın qəlbindəki sönməz vətən sevgisinin, həmçinin milli birliyimizin işığıdır. Təbiət isinir, ruhlar yenilənir və Novruzun böyük bayramına hazırlıq sürətlənir.

Od çərşənbəniz mübarək olsun! Qəlbinizdən günəşin istisi, evinizdən ocağın nuru əskik olmasın!

Səbinə Bağırova