Yel əsdi- bahar gəldi…

…Baharın müjdəçisi olan çərşənbələrin üçüncüsü — Yel çərşənbəsi gəlib çatdı! Azərbaycan xalqının zəngin folklorunda və məişətində bu gün sadəcə bir təqvim günü deyil, həm də təbiətin oyanışının ən dinamik mərhələsidir.

Təbiətin nəfəsi: yel çərşənbəsinin sirri və adətləri

Azərbaycanın qədim inanclarına görə, dünya dörd ünsürdən — su, od, yel və torpaqdan yaranıb. Su təbiəti təmizləyir, od onu isidir, Yel isə oyadır. Yel çərşənbəsi xalq arasında “Küləkli çərşənbə”, “Külək oyadan çərşənbə” və ya “Yelli çərşənbə” kimi də tanınır.

Bu gün yel (külək) torpağın altından çıxan isti nəfəsi dünyaya yayır, ağacları tərpədərək onları qış yuxusundan ayıran “zəng” rolunu oynayır.

1. Yel çərşənbəsinin fəlsəfəsi

Qədim miflərə görə, Yel çərşənbəsində külək dörd rəngə boyanır:

• Ağ külək: Saflıq və aydınlıq gətirir.

• Göy külək: Səmanın sonsuzluğunu və yazın gəlişini müjdələyir.

• Qara külək: Qışın qalan soyuğunu qovub aparır.

• Qırmızı külək: Odun və istiliyin enerjisini yayır.

Yel çərşənbəsi həm də bir dəyişim rəmzidir. İnsanlar inanırlar ki, bu gün əsən küləklər dərdi-səri qovur, təmiz hava isə ruhu yeniləyir.

2. Bu gün hansı adətlər icra olunur?

Yel çərşənbəsinin özünəməxsus, rəngarəng ayinləri var ki, onlar bu gün də bir çox bölgələrimizdə yaşadılır:

• Çərşənbə tonqalı: Hər çərşənbədə olduğu kimi, bu gün də həyətlərdə tonqal qalanır. İnsanlar “Ağrım-uğrum bu odda yansın” deyərək tonqalın üzərindən tullanır, keçən ilin mənfi enerjisindən xilas olduqlarına inanırlar.

• Süfrənin bəzədilməsi: Yel çərşənbəsində süfrəyə mütləq dənli bitkilərdən hazırlanan təamlar (məsələn, qovurğa) qoyulur. Süfrənin mərkəzində isə artıq cücərməyə başlayan Səməni boy göstərir.

• Yel babaya müraciət: Folklorumuzda küləyin piri sayılan “Yel Baba”ya dualar edilir. Əgər külək əsmirsə, uşaqlar birləşib mahnılar oxuyaraq Yel babanı köməyə çağırırlar.

3. Maraqlı inanclar və fallar

Xalq arasında Yel çərşənbəsi ilə bağlı çoxsaylı inanclar var:

“Yel əsməsə, yer oyanmaz.”

İnamMənasıKüləyə söymək olmazKülək bərəkətin və canlanmanın rəmzi olduğu üçün ona hörmətlə yanaşılır.Niyyət tutmaqƏgər Yel çərşənbəsində əsən külək insanın üzünə xoş toxunursa, tutduğu niyyətin hasil olacağına inanılır.Qapı pusmaGənclər qonşuların qapısını pusur; eşidilən ilk söz xoşdursa, ilin uğurlu keçəcəyi gözlənilir.

4. Mətbəximizin “yelli” dadları

Yel çərşənbəsində əsasən dənli bitkilərə üstünlük verilir. Qovurğa, küncütlü şirniyyatlar, fəsəli və kətə bu günün olmazsa olmazlarıdır. Həmçinin, ailə fərdlərinin sayına görə şamlar yandırılır və hər kəsin ruhunun “aydınlanması” üçün dualar oxunur.

Küləyin gətirdiyi müjdə

Yel çərşənbəsi bizə xatırladır ki, həyat hərəkətdədir. Dəyişməkdən, köhnəni geridə qoyub yeniyə qucaq açmaqdan qorxmamalıyıq. Təbiət necə ki öz nəfəsi ilə yenilənir, biz də qəlbimizi sevgi və ümidlə doldurub Novruza — əsl oyanışa hazırlaşmalıyıq.

Yel çərşənbəniz mübarək olsun! Qoy əsən xoş küləklər evinizə bərəkət, ruhunuza xoş ovqat gətirsin!

Səbinə Bağırova