Torpaq oyanır

Baharın ən möhtəşəm mərhələsi, dörd ünsürün tamamlandığı və təbiətin tamamilə dirildiyi o böyük gün gəldi — Torpaq çərşənbəsi! Xalq arasında “İlaxır çərşənbə” kimi də tanınan bu gün, Novruz bayramının astanası, ruzinin, bərəkətin və yenidən doğuluşun rəmzidir.

Yer oyanır, ruzi gəlir: Torpaq çərşənbəsinin möcüzəsi

Su təbiəti təmizlədi, Od onu isitdi, Yel isə oyatdı. İndi isə növbə bütün bu enerjini qəbul edib cana gələn Torpaqdadır. Torpaq çərşənbəsi Azərbaycan xalqı üçün ən müqəddəs və ən təmtəraqlı çərşənbə sayılır. Çünki torpaq anadır — o, həm başlanğıcdır, həm də son; o, bizi yedirən, geyindirən və qoruyan əsas qüvvədir.

1.Torpaq çərşənbəsinin fəlsəfəsi

Qədim inanclara görə, bu gün torpaq qış yuxusundan tamamilə ayılır. Artıq yer isinib, toxum cücərməyə, ağaclar şirə yığmağa hazırdır. Bu çərşənbə həm də insanın yaranış fəlsəfəsi ilə bağlıdır: insanın torpaqdan yarandığına və yenidən ona qayıdacağına olan inanc, bu günü mənəvi baxımdan daha da dərinləşdirir.

Torpaq çərşənbəsi dirilişin təntənəsidir. Bu gün yer üzü “donunu dəyişir”, boz rəngdən yaşıl rəngə keçid başlayır.

2.İlaxır çərşənbənin unudulmaz adətləri

Bu çərşənbə digərlərindən daha geniş və rəngarəng ayinlərlə qeyd olunur:

• Səməni ayini: Səməni Torpaq çərşənbəsinin baş tacıdır. Artıq boy atmış yaşıl səmənilər süfrələrin mərkəzində yer alır. O, yazın, bərəkətin və həyatın rəmzidir.

• Qapı qusma (qulaq falı): Gənclər niyyət tutub qonşu qapısını pusurlar. Eşidilən ilk söz xoşdursa, niyyətin həyata keçəcəyinə inanılır. Buna görə də bu gün evlərdə yalnız xoş sözlər danışılmalıdır.

• Şal sallama / qurşaq atmaq: Uşaqlar və gənclər bacalardan və ya qapılardan şal sallayaraq bayram payı (paxlava, şəkərbura, qoz-fındıq) gözləyirlər.

• Papaq atmaq: Qapılara papaq atılır və ev sahibi həmin papağı boş qaytarmır. Bu, paylaşmağın və mehribanlığın ən gözəl nümunəsidir.

3.Bayram süfrəsi: “yeddisin” və aş

İlaxır çərşənbənin süfrəsi “şah süfrəsi” sayılır. Bu axşam hər kəs öz evində, ailəsinin başında olmalıdır.

Atributlar və simvolik mənası

Yeddiləvin – Süfrədə mütləq 7 növ nemət (qoz, fındıq, badam, kişmiş və s.) olmalıdır.

Bayram plovu – Süfrənin əsas yeməyidir; ailənin ruzisinin bol olacağına işarədir.

Boyalı yumurtalar – Dünyanın quruluşunu və yeni həyatın başlanğıcını simvolizə edir.

4.İnanclar və tapmacalar

Xalq arasında Torpaq çərşənbəsi ilə bağlı çoxlu “tabu”lar və inanclar var:

• Kimsəyə borc verilməz: İnanılır ki, bu gün evdən pul və ya duz çıxsa, ailənin bərəkəti azalar.

• Küsülülər barışar: Bu çərşənbədə küsülü qalmaq böyük günah və uğursuzluq sayılır.

• Ağacların dibi bellənir: Torpağa sevgi göstərilir ki, o da payızda bol məhsul versin.

“Torpaq deyir: Sən mənə bir ver, ben sənə min verim.”

Diriliş və bərəkət bayramı

Torpaq çərşənbəsi bizə birliyin, paylaşmağın və təbiətlə vəhdətdə olmağın nə qədər önəmli olduğunu xatırladır. Bu gün yer oyanır, ruzi paylanır və artıq böyük Novruzun — Yeni Günün qapısı üzümüzə açılır. Torpaqdan güc alaq ki, arzularımız da onun kimi cücərsin və çiçək açsın.

İlaxır çərşənbəniz, Torpaq çərşənbəniz mübarək olsun! Süfrəniz ruzili, ocağınız həmişə isti olsun!

Səbinə Bağırova