Aqrar Sığorta – Fermerin Təhlükəsizlik Zəmanəti

…Aqrar sahədə fəaliyyət hər zaman müxtəlif risklərlə müşayiət olunur. Dolu, sel, şaxta, yanğın, xəstəliklər və digər gözlənilməz hadisələr fermerlərin zəhməti nəticəsində əldə etdikləri məhsula və təsərrüfatlarına ciddi zərər vura bilər. Məhz belə hallarda aqrar sığorta fermerlərin maliyyə təhlükəsizliyini təmin edən mühüm mexanizm kimi çıxış edir.

Aqrar sığorta nədir?

Aqrar sığorta kənd təsərrüfatı bitkilərinin, heyvanların və akvakultura məhsullarının müxtəlif risklərdən qorunmasını təmin edən dövlət dəstəkli sığorta sistemidir. Azərbaycanda bu mexanizm “Aqrar sığorta haqqında” Qanuna uyğun olaraq fəaliyyət göstərir və Aqrar Sığorta Fondu tərəfindən həyata keçirilir.
Ən vacib üstünlüklərdən biri odur ki, sığorta haqqının 50 faizi dövlət tərəfindən ödənilir. Bu da fermerlərin daha az vəsait sərf etməklə təsərrüfatlarını etibarlı şəkildə sığortalamasına imkan yaradır.

Əkin sahələri üzrə sığorta haqqı necə hesablanır?

Əkin sahələrinin sığorta haqqı aşağıdakı göstəricilər əsasında müəyyən edilir:

– Əkin sahəsinin ölçüsü (hektarla);
– Məhsuldarlıq səviyyəsi;
– Məhsulun bazar qiyməti;
– Təsərrüfatın yerləşdiyi region üzrə sığorta tarifi.

Hesablama düsturu:

Sığorta haqqı = Əkin sahəsi × Məhsuldarlıq × Məhsulun qiyməti × Sığorta tarifi

Məsələn, Şəki-Zaqatala bölgəsində 1 hektar qarğıdalı sahəsindən 60 sentner məhsul götürüləcəyi və 1 sentnerin qiymətinin 40 manat olduğu halda məhsulun ümumi dəyəri 2400 manat təşkil edir. Region üzrə 3,36 faiz sığorta tarifi tətbiq edildikdə sığorta haqqı 80,64 manat olur. Dövlət dəstəyindən sonra fermer cəmi 40,32 manat ödəyir.

Kiçik sahələri də sığortalamaq mümkündür

Aqrar sığorta yalnız iri təsərrüfatlar üçün nəzərdə tutulmayıb. Sahəsi 1 hektardan az olan əkinlər, meyvə bağları və tərəvəz sahələri də sığortalana bilər. Bunun üçün əsas şərt əkin sahəsinin Elektron Kənd Təsərrüfatı İnformasiya Sistemində (EKTİS) bəyan edilməsidir.

Hansı məhsullar sığortalanır?

Aqrar sığorta çərçivəsində onlarla kənd təsərrüfatı bitkisi sığorta olunur. Bunlara buğda, arpa, qarğıdalı, kartof, pambıq, günəbaxan, üzüm, fındıq, nar, alma, armud, şaftalı, pomidor, soğan, sarımsaq, qarpız, yemiş və digər məhsullar daxildir.
Bundan əlavə, iri və xırdabuynuzlu heyvanlar, eləcə də akvakultura məhsulları da aqrar sığortanın predmeti ola bilər.

Aqrar sığorta hansı riskləri əhatə edir?

Bitkiçilik üzrə sığorta aşağıdakı risklər nəticəsində yaranan zərərləri əhatə edir:

– Dolu;
– Yanğın;
– Zəlzələ;
– Torpaq sürüşməsi;
– Sel və subasma;
– Leysan;
– Şaxtavurma;
– Qasırğa və fırtına;
– Normadan artıq qar yağıntıları;
– Bitki xəstəlikləri və zərərvericilər;
– Vəhşi heyvanların hücumu;
– Xüsusi təhlükəli ziyanvericilərin yayılması;
– Üçüncü şəxslərin hərəkətləri.

Əlavə sığorta haqqı ödəməklə bəzi məhsullar üzrə dolu nəticəsində keyfiyyət itkisi də sığorta təminatına daxil edilə bilər.
Heyvandarlıq üzrə isə yoluxucu xəstəliklər, zəhərlənmə, təbii fəlakətlər, yanğın, vəhşi heyvanların hücumu və üçüncü şəxslərin hərəkətləri nəticəsində yaranan itkilər təminat altına alınır.

Əkinləri nə vaxt sığortalamaq lazımdır?

Əkinlərin sığortalanması mövsümi qaydada həyata keçirilir:

– Payızlıq əkinlər – 1 sentyabr – 31 dekabr;
– Yazlıq əkinlər – 1 fevral – 31 may;
– Təkrar əkinlər – 1 iyun – 31 avqust.

Fermerlər əvvəlcə əkin sahələrini EKTİS-də bəyan etməli, daha sonra sığorta üçün müraciət etməlidirlər.

Sığorta hadisəsi baş verdikdə nə etmək lazımdır?

Əkin sahəsində və ya təsərrüfatda sığorta hadisəsi baş verdikdə fermer:

1. Aqrar Sığorta Fondunun yerli filialına və ya 1651 Çağrı Mərkəzinə məlumat verməlidir;
2. Müvafiq dövlət qurumlarına müraciət etməlidir;
3. Əkin sahələri üzrə hadisədən sonra ən gec 10 gün ərzində, heyvanlar üzrə isə 24 saat ərzində sığorta tələbi təqdim etməlidir.

Hadisə barədə məlumat daxil olduqdan sonra müstəqil aqrar sığorta eksperti hadisə yerinə baxış keçirir, səbəbləri araşdırır və dəymiş zərəri hesablayır. Lazımi sənədlər toplandıqdan sonra sığorta ödənişi təsdiqlənir və 7 iş günü ərzində fermerə ödənilir.

Müstəqil aqrar sığorta ekspertlərinin rolu

Aqrar sığorta sistemində müstəqil ekspertlər mühüm yer tutur. Onlar təsərrüfatlara baxış keçirir, riskləri qiymətləndirir, baş vermiş hadisələri araşdırır və zərərin məbləğini müəyyənləşdirirlər.
Sığorta müqaviləsinin bağlanması və ya zərərin ödənilməsi barədə qərarlar ekspert rəyləri əsasında qəbul edilir. Bu isə sistemin şəffaf və obyektiv fəaliyyət göstərməsinə xidmət edir.

Nəticə etibarilə aqrar sığorta fermerlərin gəlirlərini və təsərrüfatlarını gözlənilməz risklərdən qoruyan mühüm maliyyə alətidir. Dövlət tərəfindən sığorta haqqının yarısının ödənilməsi bu xidməti daha əlçatan edir. Əkin sahələrinin, heyvanların və digər kənd təsərrüfatı aktivlərinin sığortalanması fermerlərin gələcəyini daha etibarlı və təhlükəsiz edir.
Unutmayaq ki, kənd təsərrüfatında risklər qaçılmazdır, lakin aqrar sığorta bu risklərin maliyyə yükünü azaltmağın ən effektiv yollarından biridir.

Məqalə Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə yardımı ilə hazırlanmışdır.

P.S.Məqalənin məzmununda əks olunan fikir və mülahizələr müəllifə aiddir və Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin rəsmi mövqeyini əks etdirməyə bilər.

Təqdim etdi: tezadlar.az