Axtarmaq üçün Enter düyməsinə basın
Axtarmaq üçün Enter düyməsinə basın
Bəzi universitetlərin tarixini yalnız onların yaradıldığı tarixlə ölçmək mümkün deyil. Çünki elə ali təhsil müəssisələri var ki, onların meydana çıxması müəyyən bir dövrün sosial, elmi və intellektual ehtiyacları ilə birbaşa bağlı olur. Belə universitetlər yalnız təhsil vermir, fəaliyyət göstərdikləri məkanın gələcəyinin formalaşmasına da təsir göstərirlər.
Qarabağ Universiteti haqqında düşünərkən də məsələyə yalnız yeni yaradılmış ali təhsil müəssisəsi kimi yanaşmaq kifayət deyil. Xankəndidə fəaliyyət göstərən bu universitet müasir Azərbaycan ali təhsil sisteminin yeni inkişaf istiqamətlərindən birini təmsil etməklə yanaşı, Qarabağın elmi, mədəni və ictimai həyatının formalaşmasında da mühüm rol oynamaq potensialına malikdir. Universitetin qarşısında duran vəzifə auditoriyalarda dərs keçmək, tələbələrə ixtisas vermək və məzun yetişdirməklə bitmir. Daha geniş missiya mövcuddur: müasir elmi düşüncəyə malik insan kapitalı formalaşdırmaq, tədqiqat mədəniyyəti yaratmaq, Qarabağın tarixi və mədəni irsinin elmi şəkildə öyrənilməsinə töhfə vermək və Xankəndini akademik həyatın mühüm mərkəzlərindən birinə çevirmək.
Bu baxımdan Qarabağ Universitetinin bugünkü fəaliyyətinə yalnız əldə etdiyi nəticələr prizmasından deyil, formalaşdırmağa başladığı akademik ənənələr baxımından nəzər salmaq daha doğru olar.
Universitet və şəhər: qarşılıqlı formalaşan mühit
Universitetlər heç vaxt yalnız kampus daxilində mövcud olmur. Onlar fəaliyyət göstərdikləri şəhərin sosial və mədəni mühitindən təsirlənir, eyni zamanda həmin mühitin dəyişməsinə öz töhfələrini verirlər.
Dünyanın müxtəlif şəhərlərində universitetlər elmi həyatın, mədəniyyətin, ictimai müzakirələrin və innovasiyanın əsas mərkəzlərindən birinə çevrilib. Qarabağ Universitetinin Xankəndidəki fəaliyyəti də bu baxımdan xüsusi məna daşıyır.
Universitetin fəaliyyəti genişləndikcə Xankəndidə elmi konfransların, beynəlxalq görüşlərin, mədəni tədbirlərin, tələbə təşəbbüslərinin və akademik müzakirələrin keçirilməsi üçün yeni imkanlar yaranır. Müxtəlif ölkələrdən alimlərin, tələbələrin və mütəxəssislərin şəhərdə keçirilən tədbirlərdə iştirakı Xankəndinin yeni akademik simasının formalaşmasına xidmət edir.
Qarabağda ilk beynəlxalq BMT Modeli konfransı – QUMUN 2026-nın Xankəndidə keçirilməsi bu baxımdan diqqətçəkən nümunələrdəndir. 20-dən çox ölkədən 100-dən artıq nümayəndənin bir araya gəldiyi bu platformada qlobal məsələlərin müzakirə olunması universitetin beynəlxalq dialoq üçün açıq məkan yaratmaq imkanını nümayiş etdirdi.
Burada söhbət yalnız bir tədbirin uğurundan getmir. Hər belə tədbir şəhərin akademik yaddaşına yeni bir təcrübə əlavə edir. Xankəndi yalnız tarixi ilə deyil, burada keçirilən elmi müzakirələr, tələbə təşəbbüsləri və beynəlxalq görüşlərlə də tanınmağa başlayır.
Beləliklə, universitetlə şəhər arasında qarşılıqlı münasibət formalaşır: Xankəndi Qarabağ Universitetinin akademik kimliyinə təsir edir, universitet isə öz növbəsində Xankəndinin yeni intellektual həyatının formalaşmasına töhfə verir.
Yeni universitetin ən böyük kapitalı – insan
İstənilən universitetin uzunmüddətli nüfuzunu müəyyən edən əsas amil onun binaları deyil, insan kapitalıdır.
Professor-müəllim heyəti, tədqiqatçılar, tələbələr və məzunlar universitetin gələcək akademik simasını formalaşdıran əsas qüvvədir. Buna görə də gənc universitet üçün ən mühüm məsələlərdən biri tədqiqat mədəniyyətinin ilk mərhələdən etibarən qurulmasıdır.
Qarabağ Universitetində elm və tədqiqat fəaliyyətinin ayrıca institusional istiqamət kimi inkişaf etdirilməsi bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Universitet öz tədqiqat gündəliyində Qarabağın tarixi və mədəni irsi, regionun bərpası, sosial-iqtisadi inkişaf, ekologiya və digər aktual istiqamətləri önə çəkir. Hazırda universitet öz tədqiqat imkanları sırasında 10-dan çox tədqiqat laboratoriyasını, 35-dən çox tədqiqat layihəsini və beynəlxalq elmi məlumat bazalarına çıxışı qeyd edir.
Lakin rəqəmlərin arxasında daha mühüm bir proses dayanır: tədqiqat vərdişinin formalaşması.
Tələbənin ilk kurslardan sual verməyi, mənbə axtarmağı, məlumatı müqayisə etməyi, elmi arqument qurmağı və nəticəsini əsaslandırmağı öyrənməsi onun gələcək akademik və peşəkar inkişafı üçün mühüm təməl yaradır.
Universitetin tədqiqat mədəniyyəti məhz belə formalaşır – bir məqalədən digərinə, bir tələbə layihəsindən növbəti elmi araşdırmaya, bir müəllimin təşəbbüsündən yeni tədqiqat istiqamətinə doğru. Bu gün universitetdə tədqiqat aparan gənc alim və tələbə gələcəkdə Qarabağ Universitetinin öz elmi məktəblərinin formalaşmasında iştirak edə bilər. Ona görə də gənc universitet üçün insan kapitalına qoyulan sərmayə əslində gələcəyin akademik ənənəsinə qoyulan sərmayədir.
Qarabağın tarixini öyrənməkdən Qarabağ haqqında elm yaratmağa
Qarabağ Universitetinin humanitar missiyası haqqında düşünərkən tarix xüsusi əhəmiyyət qazanır.
Qarabağ yalnız coğrafi məkan deyil. Bu region Azərbaycan tarixinin müxtəlif mərhələlərini özündə birləşdirən mürəkkəb tarixi və mədəni məkandır. Buna görə də burada tarixçinin qarşısında dayanan vəzifə yalnız keçmiş hadisələri xronoloji ardıcıllıqla öyrənməkdən ibarət deyil.
Mənbəşünaslıq, tarixşünaslıq, siyasi və diplomatik tarix, sosial tarix, şəhər tarixi, demoqrafiya, mədəni irs, memarlıq, folklor və yaddaş tədqiqatları Qarabağın elmi baxımdan araşdırılması üçün geniş imkanlar yaradır.
Lakin tarix elminin əsas gücü onun keçmişə münasibətindədir. Tarixçi hadisəni yalnız xatırlatmır; mənbəni araşdırır, müxtəlif məlumatları müqayisə edir, səbəb-nəticə əlaqələrini müəyyənləşdirir və elmi nəticə ortaya qoyur. Bu baxımdan Qarabağ Universitetində tarix və digər humanitar elmlərin inkişafı Qarabağın keçmişinin öyrənilməsindən daha böyük məna daşıya bilər. Məqsəd gələcəkdə Qarabağ haqqında elmi bilik istehsal edən güclü akademik mühit yaratmaq olmalıdır. Bu, universitet üçün mühüm fərqləndirici üstünlükdür.
Təsəvvür etmək mümkündür ki, illər sonra Qarabağ Universitetinin tarixçiləri Qarabağın müxtəlif dövrləri ilə bağlı yeni arxiv materiallarını elmi dövriyyəyə gətirəcək, monoqrafiyalar və məqalələr hazırlayacaq, beynəlxalq konfranslarda tədqiqatlarını təqdim edəcəklər. Bu zaman universitet yalnız tarix öyrədən müəssisə deyil, Qarabağ tarixşünaslığının inkişafına töhfə verən akademik mərkəz kimi çıxış edə bilər.
Belə perspektiv tarix ixtisasının əhəmiyyətini də yeni müstəviyə çıxarır.
Kitabxana: kitab fondundan akademik mədəniyyətə
Universitetin akademik səviyyəsini müəyyən edən əsas göstəricilərdən biri də onun tələbə və müəllimə yaratdığı informasiya mühitidir.
Qarabağ Universitetinin kitabxanasında Azərbaycan, ingilis və rus dillərində 6000-dən çox dərslik, dərs vəsaiti və digər ədəbiyyat mövcuddur. Elektron kitabxana ilə yanaşı, “Scopus” və “Web of Science” kimi beynəlxalq elmi məlumat bazalarına çıxış imkanlarının yaradılması tələbə və tədqiqatçıların qlobal akademik resurslardan istifadə etməsinə şərait yaradır.
Amma müasir kitabxananın missiyası yalnız informasiya təqdim etmək deyil. Əsl məqsəd tələbəyə özü axtarmağı, seçməyi və düşünməyi öyrətməkdir.
Bir tələbənin elmi məqaləni tənqidi oxuması, müxtəlif müəlliflərin mövqelərini müqayisə etməsi, istifadə etdiyi mənbənin etibarlılığını yoxlaması və əldə etdiyi məlumat əsasında müstəqil nəticə çıxarması universitet təhsilinin ən mühüm nəticələrindəndir. Bu baxımdan kitabxana, auditoriya və tədqiqat laboratoriyası bir-birindən ayrı deyil. Onlar vahid akademik mədəniyyətin müxtəlif hissələridir.
Beynəlxalqlaşma: dünyaya açılan akademik qapı
Qarabağ Universitetinin inkişafında beynəlxalqlaşma ayrıca istiqamət kimi diqqət çəkir.
Türk Universitetlər Birliyinə – TÜRKÜNİB-ə üzvlük, Türkiyə və digər ölkələrin aparıcı ali təhsil müəssisələri ilə əməkdaşlıqlar, beynəlxalq tədbirlərdə iştirak və yeni akademik tərəfdaşlıqlar universitetin daha geniş elmi şəbəkəyə daxil olmasına imkan yaradır. İstanbul Texniki Universiteti ilə əməkdaşlıq və gələcəkdə dörd mühəndislik ixtisası üzrə beynəlxalq ikili diplom proqramlarının həyata keçirilməsi bu istiqamətin konkret nümunələrindəndir.
Beynəlxalqlaşmanın həqiqi nəticəsi isə yalnız memorandumların sayı ilə ölçülməməlidir.
Əsas nəticə tələbənin və müəllimin beynəlxalq akademik mühitə çıxışında, birgə tədqiqatlarda, elmi mübadilələrdə, ikili diplom proqramlarında və qlobal akademik müzakirələrdə iştirakında görünməlidir.
Bu proses Qarabağ Universitetinin tələbəsinə daha geniş dünya ilə əlaqə qurmaq imkanı verdiyi kimi, dünya akademik mühitinin də Xankəndi ilə əlaqəsini gücləndirir.
Beləliklə, beynəlxalqlaşma iki istiqamətli prosesə çevrilir: universitet dünyaya açılır, dünya da universitetə yaxınlaşır.
Tələbə yalnız təhsil alan deyil, universiteti formalaşdıran tərəfdir
Universitetin gələcəyini tələbələrsiz təsəvvür etmək mümkün deyil.
Müasir ali təhsil modelində tələbə yalnız mühazirəni dinləyən və imtahan verən şəxs deyil. O, universitet həyatının fəal iştirakçısı, tədqiqatçı, layihə müəllifi, könüllü, komanda üzvü və gələcək məzun kimi universitetin ictimai simasını formalaşdıran əsas tərəflərdən biridir.
Qarabağ Universiteti tələbələrinin milli və beynəlxalq yarışlarda, elmi konfranslarda, sosial layihələrdə və müxtəlif təşəbbüslərdə iştirakı bu yanaşmanın praktik ifadəsidir. “Enactus Qarabağ” komandasının milli yarışda qalib olması və dünya səviyyəli yarışda Azərbaycanı təmsil etməsi kimi nəticələr tələbələrin yalnız auditoriyada deyil, universitetdən kənarda da özlərini sınamaq imkanlarının olduğunu göstərir.
Lakin tələbə fəaliyyətinin ən böyük dəyəri əldə olunan nəticədən daha çox, prosesin özündədir.
Tələbə layihə hazırlayarkən məsuliyyət götürür. Elmi konfransda çıxış edərkən fikrini əsaslandırmağı öyrənir. Komanda işində fərqli mövqelərlə işləməyi bacarır. Könüllülük fəaliyyətində ictimai məsuliyyət hissini inkişaf etdirir.
Bunlar diplom əlavəsində rəqəmlə ölçülməyən, lakin məzunun gələcək həyatında böyük rol oynayan kompetensiyalardır.
Elm müxtəlif sahələrin görüşdüyü yerdə güclənir
Qarabağ Universitetinin gələcək elmi kimliyinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri multidissiplinarlıq ola bilər.
Qarabağın bərpası və inkişafı yalnız bir elmi sahənin həll edə biləcəyi məsələ deyil.
Şəhərsalma mühəndisliklə yanaşı, tarix və memarlıqla, regional inkişaf iqtisadiyyatla yanaşı sosial elmlərlə, ekoloji məsələlər biologiya və texnologiya ilə, mədəni irsin qorunması isə tarix, incəsənət və hüquqla əlaqəlidir.
Bu baxımdan müxtəlif fakültələr arasında akademik əməkdaşlığın gücləndirilməsi Qarabağ Universitetinə özünəməxsus tədqiqat istiqamətləri yaratmaq imkanı verə bilər.
Məsələn, Qarabağın şəhər tarixinin öyrənilməsi yalnız tarixçinin işi deyil. Burada memarın, şəhərsalma mütəxəssisinin, iqtisadçının, sosioloqun və hüquqşünasın da fikrinə ehtiyac var.
Məhz belə yanaşma universiteti ayrı-ayrı ixtisasların məcmusundan vahid elmi ekosistemə çevirə bilər.
Rəqəmsallaşma texnologiyadan daha çox düşüncə tərzidir
Müasir universitetin başqa bir mühüm xüsusiyyəti rəqəmsal imkanlardan necə istifadə etməsidir.
Qarabağ Universitetində Blackboard Learning Management System platformasının tətbiqi, elektron sənəd dövriyyəsi və kitabxana sistemlərinin rəqəmsallaşdırılması tədris və idarəetmədə çevikliyi artırmaq məqsədi daşıyır.
Lakin rəqəmsal universitet anlayışı yalnız texnologiya ilə məhdudlaşmamalıdır.
Elektron platforma materialı daha sürətli təqdim edə bilər. Elektron kitabxana minlərlə mənbəni əlçatan edə bilər. Müasir rəqəmsal alətlər məlumatı saniyələr içində emal edə bilər.
Amma bütün bunların üzərində dəyişməyən bir prinsip var: müstəqil düşüncə.
Mənbəni yoxlamaq, faktla fikri ayırmaq, müxtəlif mövqeləri müqayisə etmək, arqument qurmaq və nəticəyə müstəqil gəlmək universitet təhsilinin əsas məqsədlərindən biri olaraq qalır.
Bu baxımdan gələcəyin universiteti həm rəqəmsal, həm də güclü akademik dəyərlərə sahib olmalıdır.
Gənc universitet olmağın üstünlükləri
Qarabağ Universitetinin qarşısında ciddi və uzunmüddətli vəzifələr dayanır. Akademik ənənə yaratmaq, güclü elmi məktəblər formalaşdırmaq, beynəlxalq nüfuz qazanmaq və yüksək keyfiyyət standartlarını qorumaq zaman tələb edir.
Lakin gənc universitet olmağın mühüm üstünlüyü də var: öz modelini daha çevik şəkildə formalaşdırmaq imkanı.
Qarabağ Universiteti hazırda öz institusional kimliyini qurur. Bu mərhələdə qəbul edilən qərarlar gələcəkdə universitetin akademik mədəniyyətinə çevrilə bilər.
Ona görə də bu gün yaradılan hər bir elmi layihə, yazılan hər bir məqalə, keçirilən hər bir konfrans, qurulan hər bir beynəlxalq tərəfdaşlıq və tələbənin həyata keçirdiyi hər bir akademik təşəbbüs əslində gələcək universitet ənənəsinin bir hissəsidir.
Bu prosesin əsas məqsədi sadəcə böyümək deyil –keyfiyyətli şəkildə böyüməkdir..!
Əsas sual: universitet necə xatırlanacaq?
Universitetlərin tarixində müəyyən rəqəmlər, açılışlar və nailiyyətlər mühüm yer tutur. Lakin illər keçdikcə universitetin həqiqi qiyməti onun yetişdirdiyi insanlar və yaratdığı elmi məktəblərlə ölçülür. Bu gün auditoriyada əyləşən tələbənin gələcəkdə hansı alimə, müəllimə, mühəndisə, həkimə, hüquqşünasa, iqtisadçıya və ya digər mütəxəssisə çevriləcəyini zaman göstərəcək.
Bu gün başlayan tədqiqatların gələcəkdə hansı elmi istiqamətlərin əsasını qoyacağını da. Ona görə Qarabağ Universitetinin uğurunu yalnız bu günün göstəriciləri ilə deyil, sabah yaratdığı imkanlarla qiymətləndirmək lazımdır.
Qarabağ Universitetinin özünü tədqiqat yönümlü inkişaf edən universitet kimi təqdim etməsi, beynəlxalq elmi resurslara çıxış yaratması və tədqiqat layihələrini genişləndirməsi bu istiqamətdə institusional əsasların formalaşdığını göstərir. Universitetin hazırkı akademik məlumatlarında 10-dan çox tədqiqat laboratoriyası və 35-dən çox tədqiqat layihəsi qeyd olunur.
Bütün bunlar hələ yolun başlanğıcıdır… Çünki akademik nüfuz bir qərarla yaranmır. O, illərlə davam edən keyfiyyətli tədris, ciddi tədqiqat, güclü professor-müəllim heyəti, uğurlu məzunlar və beynəlxalq akademik etimad nəticəsində formalaşır.
Qarabağın gələcəyinə açılan akademik pəncərə
Qarabağ Universitetinin qarşısında dayanaraq gələcəyə baxdıqda bir sual xüsusi əhəmiyyət qazanır:
Bu universitet illər sonra necə xatırlanacaq?
Bəlkə də onun ən böyük uğuru yalnız neçə binanın tikilməsi, neçə tələbənin qəbul olunması və ya neçə tədbirin keçirilməsi olmayacaq.
Əsl uğur burada yetişən insanların Qarabağın gələcəyinə verdiyi töhfədə görünəcək.
Bir tarixçinin araşdırması, bir mühəndisin layihəsi, bir müəllimin yetişdirdiyi şagirdlər, bir həkimin qoruduğu həyat, bir iqtisadçının hazırladığı inkişaf modeli, bir hüquqşünasın elmi işi, bir sənətçinin yaratdığı əsər – bütün bunlar universitetin gələcək mirasının ayrı-ayrı hissələridir.
Bu mənada Qarabağ Universiteti yalnız Qarabağ üçün kadr hazırlayan ali təhsil müəssisəsi deyil.
O, Qarabağın gələcək intellektual simasının formalaşmasına təsir göstərə biləcək bir mərkəzdir.
Xankəndidə bu gün qurulan auditoriyalar, kitabxanalar, laboratoriyalar və akademik platformalar əslində gələcəyin görünməyən təməlini yaradır.
Çünki universitetin ən qiymətli binası daşdan və betondan deyil, bilikdən, düşüncədən və akademik ənənədən qurulur.
Qarabağ Universitetinin qarşısında indi ən mühüm mərhələ dayanır: sürətli inkişafı davamlı akademik keyfiyyətə çevirmək, yaradılan imkanları elmi nəticələrə transformasiya etmək və gənc universiteti özünəməxsus akademik məktəbləri olan nüfuzlu ali təhsil müəssisəsinə çevirmək.
Əgər bu proses ardıcıl şəkildə davam edərsə, Xankəndidə fəaliyyət göstərən universitet yalnız Qarabağın deyil, Azərbaycanın ali təhsil xəritəsində də özünəməxsus mövqeyə sahib ola bilər.
Və bəlkə də illər sonra Qarabağ Universitetinin tarixindən danışarkən ən mühüm cümlə onun nə vaxt yaradıldığı deyil, Xankəndidə necə bir akademik ənənənin yaradıldığı olacaq.
Çünki bəzi universitetlər gələcəyə hazırlaşır.
Bəziləri isə gələcəyin özünü hazırlayır.
Qarabağ Universitetinin qarşısında duran ən böyük missiya da məhz bu yolda özünü doğrultmaqdır…
Xədicə Dünyamalıyeva,
Qarabağ Universitetinin 2-ci kurs tələbəsi
(Xüsusi olaraq Tezadlar.az üçün)
