Tezadlar.az Racu Şıxlının Zəfər Gününə ithaf etdiyi “tarixi-publisistik esse”ni təqdim edir.
Bəzən tarix elə günlər yaradır ki, həmin günlər təqvimdəki adi bir tarix olmaqdan çıxır, bütöv bir xalqın yaddaşına, taleyinə, qüruruna və mənəvi varlığına çevrilir. Elə günlər var ki, onları sadəcə xatırlamırsan, hər dəfə yenidən yaşayırsan; adını çəkəndə ürəyində qürur dalğası qalxır, gözlərinin önündən ağrılı xatirələr keçir, qəlbin həm kövrəlir, həm də fəxrlə dikəlir. 8 Noyabr bizim üçün məhz belə bir gündür. Bu tarix Azərbaycanın yalnız hərbi Zəfərini deyil, onilliklər boyu içimizdə yaşatdığımız bir ümidin gerçəyə çevrilməsini, yarımçıq qalmış arzuların bütövləşməsini, torpağa, yurda və milli ləyaqətə bağlılığımızın sarsılmazlığını ifadə edir. Bu gün yaddaşımızda bir qələbənin tarixindən daha böyük məna daşıyır: xalqın öz gücünə, iradəsinə və gələcəyinə yenidən inamının təntənəsidir.
Zəfərə gedən yol isə 8 Noyabr səhərində başlamamışdı. Bu yol illərlə davam edən həsrətin, nisgilin, gözləməyin, itkilərin, şəhid məzarları önündə susan anaların, doğma yurdunun qoxusunu yaddaşında qoruyan insanların taleyindən keçirdi. Bu yol Qarabağın adı çəkiləndə səsi titrəyən insanların, xəritədə doğulduğu kəndi göstərərkən gözləri dolan ata-anaların, övladlarına heç vaxt görmədikləri torpaqların əhvalatını danışan nəsillərin qəlbindən keçirdi. Biz bu torpaqları heç zaman unutmamışdıq. Çünki Vətən yalnız xəritədə sərhədlərlə müəyyənləşən coğrafi məkan deyil. Vətən insanın ilk nəfəsi, yaddaşında qalan ana laylası, uşaqlıqda qaçdığı küçə, ata ocağının tüstüsü, bir vaxtlar kölgəsində dincəldiyi ağacdır. Vətən bəzən heç vaxt görmədiyin, amma adını eşidəndə ürəyinin dərinliyində tanıdığın yurddur. Ona görə də Qarabağ həsrəti uzaq bir məkanın nisgili deyil, bütöv bir xalqın öz varlığına qovuşmaq arzusu idi. Bu həsrətin arxasında yalnız şəxsi xatirələr deyil, onilliklər boyu davam edən mürəkkəb siyasi və diplomatik tarix dayanırdı. 1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələrdə atəşin dayandırılması, qüvvələrin son dövrdə işğal olunmuş ərazilərdən çıxarılması, danışıqların davam etdirilməsi və münaqişədən zərər çəkmiş əhaliyə humanitar yardım göstərilməsi ilə bağlı çağırışlar öz əksini tapmışdı. Sonrakı illərdə müxtəlif beynəlxalq təşəbbüslər və danışıqlar aparılsa da, münaqişənin siyasi həlli baş tutmadı, işğal faktı və məcburi köçkünlük reallığı davam etdi. Beləliklə, zaman keçdikcə məsələ təkcə diplomatik sənədlərin mövzusu olaraq qalmadı; milyonlarla insanın taleyinə, dövlətin təhlükəsizlik gündəliyinə və milli yaddaşımıza çevrildi. Hər ötən il sülh gözləntisini uzadır, eyni zamanda Azərbaycanın öz müdafiə imkanlarını gücləndirmək zərurətini daha aydın göstərirdi.
…Və 2020-ci ilin 27 sentyabrında bu uzun həsrətin qarşısında tarix yeni bir səhifə açdı. Azərbaycan xalqı 44 gün davam edən Vətən müharibəsinə yalnız silahla, hərbi texnika ilə və döyüş əmri ilə deyil, illərin içində toplanmış haqq duyğusu, böyük inam və sarsılmaz iradə ilə daxil oldu. Ön cəbhədə əsgərlərimiz torpağın azadlığı uğrunda döyüşürdü, arxa cəbhədə isə milyonlarla insanın ürəyi onunla eyni ritmdə döyünürdü. Bir tərəfdə həyatını Vətənə sipər edən igidlərimiz, digər tərəfdə onların yolunu gözləyən, hər xəbərə qulaq kəsilən, hər uğura sevinən, hər itkiyə sarsılan xalq vardı. Səngərlə evlər, döyüş meydanları ilə şəhərlər arasında görünməz, amma qırılmaz mənəvi körpü yaranmışdı. Hamımız eyni məqsədin ətrafında birləşmişdik: Vətən bütöv olmalı, torpaq azad edilməli, doğma yurdun qapıları yenidən öz övladlarının üzünə açılmalı idi.
O günlərdə arxa cəbhənin də öz görünməyən səngərləri vardı. Bu səngərlər bəzən bir ana duasında, bir atanın narahat baxışında, bir müəllimin dərsində, bir həkimin gecə-gündüz davam edən xidmətində, bir jurnalistin həqiqəti dünyaya çatdırmaq cəhdində, bir sənət adamının yaratdığı əsərdə qurulurdu. Kiminin əlində qələm, kiminin əlində tibbi alət, kiminin dilində dua, kiminin qəlbində isə bircə arzu vardı: Allah əsgərlərimizi qorusun, Zəfər bizim olsun! Hər kəs öz peşəsi, bacarığı və imkanı daxilində bu mübarizənin iştirakçısına çevrilmişdi. Biz anlayırdıq ki, Vətənin müdafiəsi yalnız cəbhə xəttində aparılan döyüşdən ibarət deyil. Bəzən bir insanın öz vəzifəsini vicdanla yerinə yetirməsi, başqasının ümidsizliyə qapılmasına imkan verməməsi, bir ailənin mənəvi dayağa çevrilməsi də ümumi mübarizənin ayrılmaz hissəsidir. Həmin günlərdə hər birimizin öz səngəri, öz vəzifəsi, öz Vətən borcu vardı.
Mən də həmin günləri sadəcə xəbərləri gözləyən biri kimi deyil, bu böyük mübarizənin mənəvi yükünü öz qəlbində daşıyan bir vətəndaş kimi yaşadım. Ədəbi yaradıcılığımda dönə-dönə Vətən, torpaq, milli yaddaş, azadlıq və qəhrəmanlıq mövzularına üz tuturdum. Günlər keçdikcə yazmaq mənim üçün adi yaradıcılıq fəaliyyəti olmaqdan çıxıb mənəvi ehtiyaca, daxili borca çevrilirdi. Hər yazımda əsgərlərimizin yanında olmaq, onların mübarizəsinə sözlə dayaq vermək, xalqımızın sarsılmaz inamını ifadə etmək istəyirdim. Qələmimdən süzülən hər cümlədə bir Vətən ağrısı, bir qayıdış ümidi, bir Zəfər arzusu yaşayırdı. Bəzən düşünürdüm ki, mənim yazdığım bir cümlə səngərdəki əsgərə çatmaya, onun əlinə silah, yoluna sipər olmaya bilər. Amma yenə də yazırdım. Çünki sözün də öz döyüşü var: söz yaddaşı qoruyur, ümidi yaşadır, insanın içində sınmağa başlayan inamı yenidən ayağa qaldırır. Mən qələmimlə həmin günlərin mənəvi səfərbərliyinə qoşulmuşdum.
Bu gün 44 günlük müharibəyə – geriyə baxarkən bir həqiqəti də aydın görürük: Zəfər yalnız 27 sentyabr səhərində verilmiş qərarların və ya 44 gün ərzində aparılmış əməliyyatların nəticəsi deyildi. Onun arxasında müstəqil dövlətimizin illər ərzində formalaşdırdığı siyasi iradə, iqtisadi imkanlar, hərbi quruculuq və strateji hazırlıq dayanırdı. Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi dövlətçilik xətti müstəqil Azərbaycanın möhkəm təməllərinin yaradılmasına, milli maraqların qorunmasına və dövlət institutlarının gücləndirilməsinə yönəlmişdi. Sonrakı illərdə bu təməllər üzərində müdafiə qabiliyyətinin artırılması, ordunun yenilənməsi, müasir hərbi təlim və idarəetmə təcrübələrinin mənimsənilməsi istiqamətində işlər aparıldı. Dövlətin gücü yalnız malik olduğu silahların sayı ilə ölçülmür; həmin imkanları vahid məqsəd naminə səfərbər etmək, insan resursunu hazırlamaq, iqtisadi və diplomatik dayanıqlığı qorumaq da güclü dövlətin əsas şərtlərindəndir.
Ali Baş Komandan, Prezident Cənab İlham Əliyevin müharibə dövründəki siyasi-hərbi rəhbərliyini də məhz bu geniş mənzərənin içində dəyərləndirmək lazımdır. Onun qarşıya qoyduğu əsas siyasi məqsəd Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası idi. Bu məqsəd hərbi əməliyyatların ümumi istiqamətini müəyyənləşdirən strateji xətt kimi çıxış edirdi. Ordunun döyüş hazırlığının, texniki təminatının və peşəkarlığının illər ərzində inkişaf etdirilməsi bu xəttin mühüm dayaqlarından biri oldu. Müasir pilotsuz uçuş aparatları, kəşfiyyat və müşahidə vasitələri, dəqiq zərbə imkanları, artilleriya və digər qoşun növlərinin uzlaşdırılmış fəaliyyəti döyüş meydanında yeni imkanlar yaratdı. Lakin müharibənin nəticəsini yalnız pilotsuz aparatların və ya hər hansı bir silah sisteminin adı ilə izah etmək doğru olmaz. Hərbi təhlillərdə də vurğulandığı kimi, texnoloji üstünlük kəşfiyyat məlumatı, artilleriya və aviasiya dəstəyi, düzgün planlaşdırma, birgə fəaliyyət, peşəkar komandanlıq və döyüşçünün hazırlığı ilə tamamlananda real üstünlüyə çevrilir. Texnika imkan yaradır, amma həmin imkanı nəticəyə çevirən insanın biliyi, təcrübəsi, iradəsi və fədakarlığıdır. Bu baxımdan 44 günlük müharibə Azərbaycan Ordusunun uzunmüddətli modernləşmə prosesinin, peşəkarlaşma və təlim istiqamətində görülmüş işlərin sınaq meydanı oldu. Müxtəlif ölkələrlə hərbi əməkdaşlıq, yeni silah və texnologiyaların əldə edilməsi, təlimlərin keçirilməsi, zabit heyətinin bilik və bacarıqlarının artırılması ordunun imkanlarını genişləndirən amillər sırasında idi. Müharibə göstərdi ki, müasir döyüş meydanında informasiya, müşahidə, çevik qərarvermə və qoşun növlərinin əlaqələndirilməsi ənənəvi hərbi güclə yanaşı, həlledici əhəmiyyət daşıyır. Bu təcrübə bir daha sübut etdi ki, ordu quruculuğu birdəfəlik tədbir deyil; o, illərlə davam edən, ardıcıllıq, resurs, düzgün prioritet və peşəkar insan kapitalı tələb edən dövlət siyasətidir. Müharibənin başlanması ilə siyasi qərarların operativ və aydın şəkildə verilməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıdı. 27 sentyabr 2020-ci il tarixli fərmanla ölkə ərazisində hərbi vəziyyət elan edildi; 28 sentyabr tarixli sərəncamla isə qismən səfərbərlik həyata keçirilməyə başlandı. Bu qərarlar dövlətin müdafiə sistemini müharibə şəraitinə uyğunlaşdırmaq, ehtiyat qüvvələri və zəruri imkanları təsdiq edilmiş planlar əsasında səfərbər etmək məqsədi daşıyırdı. Ali Baş Komandanın rəhbərliyi altında siyasi-strateji istiqamət müəyyənləşdirilir, hərbi komandanlıq və zabit heyəti isə əməliyyatların planlaşdırılması və icrası üzrə peşəkar məsuliyyət daşıyırdı. Bu iki səviyyənin — dövlət rəhbərliyinin strateji qərarları ilə ordunun operativ-taktiki fəaliyyətinin — vahid məqsədə yönəlməsi müharibənin idarə olunmasında mühüm məsələ idi.
Mən həmin günlərdə Ali Baş Komandanımızın xalqa müraciətlərini, cəbhədən gələn xəbərləri, ordumuzun irəliləyişlərini böyük diqqətlə izləyirdim. Cənab Prezidentin 27 sentyabrda xalqa ilk müraciəti, sonrakı çıxışları və beynəlxalq mediaya verdiyi müsahibələr müharibənin yalnız hərbi deyil, siyasi və informasiya müstəvisində də aparıldığını göstərirdi. Rəsmi xronologiyada 29 sentyabr–9 noyabr 2020-ci il aralığında 26 xarici media qurumuna verilmiş müsahibə və müharibə dövründə xalqa ünvanlanmış səkkiz müraciət qeyd olunur. 7 oktyabrda “Euronews” televiziyasına, 6 noyabrda isə “BBC News”a verilən və 9 noyabrda yayımlanan müsahibələrdə Azərbaycanın mövqeyi, müharibənin məqsədi və ərazi bütövlüyü məsələsi beynəlxalq auditoriyaya çatdırılırdı. Bu çıxışlar ölkənin mövqeyini dünya ictimaiyyətinə izah etmək, informasiya məkanında Azərbaycanın səsini eşitdirmək və diplomatik gündəmi daim diqqətdə saxlamaq baxımından əhəmiyyət daşıyırdı. Mənim üçün həmin çıxışların əsas mənəvi təsiri ondan ibarət idi ki, ölkənin siyasi rəhbərliyi müharibənin məqsədini açıq ifadə edir, xalqı baş verənlər barədə məlumatlandırır və cəmiyyətin diqqətini ümumi hədəf ətrafında cəmləyirdi. Müharibə dövründə diplomatiya da dayanmadı. Döyüş meydanında vəziyyət dəyişdikcə beynəlxalq vasitəçilik və danışıqlar cəhdləri davam etdirilirdi. 10 oktyabrda humanitar məqsədlərlə atəşkəs barədə razılıq əldə olundu; 18 oktyabr üçün də növbəti humanitar atəşkəs təşəbbüsü elan edildi. Bu razılaşmaların davamlı nəticə verməməsi müharibənin mürəkkəbliyini və qarşılıqlı etimadsızlığın dərinliyini göstərirdi. Bununla belə, siyasi-diplomatik xətt hərbi əməliyyatlarla paralel aparılırdı. Burada məqsəd təkcə döyüş meydanında üstünlük qazanmaq deyil, həmin üstünlüyün beynəlxalq hüquq, danışıqlar və müharibədən sonrakı siyasi nizam kontekstində nəticəyə çevrilməsi idi. Mən bu prosesi izləyərkən anlayırdım ki, müasir müharibədə cəbhənin xəritəsi ilə yanaşı, diplomatik masanın arxasında qurulan mövqelər də böyük əhəmiyyət daşıyır.
O günlərdə bir həqiqət daha aydın görünürdü: hərbi güc yalnız silahların səsi ilə ölçülmür. İdarəetmənin çevikliyi, qərarların vaxtında verilməsi, ordunun təminatı, cəmiyyətin ruh yüksəkliyi, informasiya təhlükəsizliyi və beynəlxalq əlaqələrin qorunması bir-birini tamamlayan amillərdir. Ali Baş Komandanın siyasi iradəsi və müəyyən etdiyi strateji məqsəd, hərbi komandanlığın planlaşdırması, zabitlərin peşəkarlığı, əsgərlərin döyüş əzmi və xalqın mənəvi birliyi eyni tarixi prosesin müxtəlif, lakin bir-birindən ayrılmaz tərəfləri idi. Hər birinin öz məsuliyyət sahəsi vardı. Bu məsuliyyətlər üst-üstə düşəndə, dövlətin imkanları vahid məqsəd naminə işləyəndə, illərlə gözlənilən nəticə üçün real zəmin yaranırdı. Məhz buna görə 44 günlük müharibənin tarixini yalnız döyüşlərin xronologiyası kimi deyil, dövlət, ordu və xalq arasında formalaşmış bütöv səfərbərlik təcrübəsi kimi də oxumaq lazımdır. Ancaq o 44 günün hər səhəri sevinclə açılmırdı. Bəzən günün ən ümidverici xəbəri ilə yanaşı, bir ailənin dünyasını qaraldan xəbər də gəlirdi. Hər azad edilmiş kəndin, hər yüksəklikdə dalğalanan bayrağın sevincini yaşayarkən başqa bir evdə şəhid xəbəri ilə ağır sükut çökdüyünü bilirdik. Hər şəhid xəbərini ürəyimdə dərin ağrı ilə qarşılayırdım. İnsan bəzən tanımadığı bir insanın ölüm xəbərinə belə bu qədər sarsılmasının səbəbini özü də izah edə bilmir. Amma o günlərdə şəhid olan hər əsgər mənə yad deyildi. Çünki onların hər biri mənim Vətənimin oğlu, torpağımın müdafiəçisi, xalqımın sabahı uğrunda canından keçən bir igid idi. O oğullar Azərbaycanın vətəndaşı olaraq vətən daşına çevrilmək üçün növbə gözləyirdi. Hər belə xəbər bir ananın dünyasını susdurur, bir evin işığını azaldır, bir uşağın gələcəyə baxışında ömürlük iz buraxırdı. Bəzən yazmağa başladığım cümlənin ortasında dayanır, bir müddət susurdum. Sözlər boğazımda düyünlənirdi. Elə bilirdim ki, həmin an heç bir söz bu ağrının ağırlığını daşımağa qadir deyil. Lakin bu ağrının içində bizi dik saxlayan başqa bir duyğu vardı: qürur! Şəhidlərimizə olan qürur hissi onların yoxluğunu asanlaşdırmır, doğmalarının dərdini azaltmırdı… Amma bizə onların hansı böyük amal uğrunda canlarından keçdiklərini xatırladırdı. Onlar Vətən torpağını bizə əmanət edərək getmişdilər. Bizim borcumuz bu əmanəti qorumaq, azadlığın qədrini bilmək, şəhidlərimizin adını yalnız anım günlərində deyil, həyatımızın hər sahəsində ehtiramla yaşatmaqdır. Şəhidlər ölümləri ilə deyil, uğrunda yaşadıqları və can verdikləri Vətənlə əbədiləşirlər. Onların adı bir məzar daşına, bir xatirə lövhəsinə sığmayacaq qədər böyükdür. Onlar azad edilmiş torpaqların hər qarışında, yenidən açılan məktəblərdə, qurulan evlərdə, doğma yurda qayıdan ailələrin sevincində yaşayırlar.
Həmin günlərdə xalqımızın içində başqa bir hazırlıq da vardı: zərurət yaranacağı təqdirdə Vətənin müdafiəsi üçün ön cəbhəyə yollanmaq iradəsi. Heç kim özünü bu taleyin kənarında hiss etmirdi. Hər kəs bacardığı qədər, öz gücü və imkanı çərçivəsində torpaqlarımızın azadlığı uğrunda mübarizəyə qoşulmağa hazır idi. Bu, sadəcə silaha sarılmaq istəyi deyildi; şəxsi rahatlığını ümumi məqsədin arxasında qoymaq, Vətənin çağırışına cavab vermək, lazım gələndə “Mən də hazıram!” deyə bilmək əzmi idi. Yaşından, peşəsindən, ictimai mövqeyindən asılı olmayaraq, insanları birləşdirən ən böyük mənəvi qüvvə Vətən qarşısında məsuliyyət hissi idi. Beləcə, Azərbaycan xalqı bir yumruğa çevrilmişdi. Həmin yumruğun gücü yalnız sayında deyil, hər bir insanın eyni amal uğrunda döyünən qəlbində idi.
44 günün gedişində cəbhə xəttində ardıcıl dəyişikliklər baş verdi. Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan və Qubadlı şəhərlərinin, Hadrut qəsəbəsinin, Suqovuşanın və çoxsaylı kəndlərin azad edilməsi hərbi əməliyyatların mərhələli irəliləyişini göstərirdi. Xəbər lentində bir cümlə ilə ifadə olunan hər uğurun arxasında ağır döyüş saatları, düzgün planlaşdırma, təminat, hərbi risk və insan taleləri dayanırdı. Bu adlar xəritədəki coğrafi nöqtələrdən daha artıq məna daşıyırdı: hər biri illərlə doğma yurd həsrəti çəkən ailələrin qəlbində bir qayıdış ümidini oyadırdı. 8 Noyabrın mənası Şuşanın azad edilməsi ilə daha da ucaldı. Şuşa yalnız Qarabağın dağları arasında yerləşən qədim şəhər deyil, Azərbaycanın ruhuna hopmuş mədəniyyət məbədi, musiqimizin, sözümüzün, tariximizin və milli kimliyimizin ünvanıdır. Onun adı muğamın nəfəsi, poeziyanın yaddaşı, Cıdır düzünün əzəməti, daşlara hopmuş sənət və memarlıq ənənələri ilə birgə yaşayır. Şuşaya gedən yolun özü də böyük hərbi sınaq idi. Dağlıq və qayalı relyef, çətin keçidlər, şəhərin müdafiə mövqeləri döyüşçülərdən xüsusi dözüm, hazırlıq və cəsarət tələb edirdi. Şuşa uğrunda mübarizə bir daha göstərdi ki, müasir texnologiya nə qədər mühüm olsa da, döyüşün taleyində insan amili — əsgərin iradəsi, fiziki dözümü, peşəkarlığı və yoldaşına güvəni — öz həlledici mənasını qoruyur. Noyabrın 8-də Şuşanın azad edilməsi xəbəri xalqımıza çatanda sanki illərlə susdurulmuş bir muğam yenidən səsləndi, Cıdır düzünün nəfəsi açıldı, Qarabağ dağlarının başı dikəldi. O gün anladıq ki, bəzi şəhərlər yalnız azad edilmir; insanın içindəki qürur və mənəvi bütövlük də onlarla birlikdə bərpa olunur.
Şuşanın azad edilməsi müharibənin gedişində dönüş nöqtəsi oldu və 8 Noyabrın yaddaşımızdakı yerini müəyyənləşdirdi. Cənab Prezidentin həmin gün xalqa müraciət edərək Şuşanın azad olunduğunu elan etməsi bu xəbəri ölkənin və dünyanın diqqətinə çatdırdı. Mənim üçün həmin anın mənası təkcə hərbi uğurla məhdudlaşmırdı. Şuşa Azərbaycan mədəniyyətinin, musiqisinin, ədəbiyyatının və tarixi yaddaşının rəmzlərindən biri idi. Şuşanın azadlığı sanki tarixin uzun müddət qapalı qalmış bir səhifəsini yenidən açdı. Bu şəhərin hər daşı bir tarix, hər küçəsi bir xatirə, hər mənzərəsi milli yaddaşımızın bir parçasıdır. Şuşaya qayıdan Azərbaycan bayrağı ilə birlikdə xalqımızın qəlbində də ümid bayrağı yüksəldi.
10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanatla münaqişə zonasında atəşin və bütün hərbi əməliyyatların dayandırılması elan olundu. Bəyanat döyüş meydanındakı vəziyyətə uyğun yeni mərhələ yaratdı; sənəddə Ağdam rayonunun 20 noyabradək Azərbaycana qaytarılması, Rusiya sülhməramlı kontingentinin yerləşdirilməsi və digər müddəalar nəzərdə tutulurdu. Sonrakı günlərdə Ağdamın 20 noyabrda, Kəlbəcərin 25 noyabrda, Laçının isə 1 dekabrda Azərbaycana qaytarılması ilə illərlə həsrətini çəkdiyimiz torpaqların bir hissəsinə qayıdış üçün yeni imkan yarandı. Bu bəyanat hərbi əməliyyatları dayandırdı, lakin bölgədə davamlı sülhün, təhlükəsizliyin və etimadın qurulması ayrıca siyasi və ictimai məsuliyyət kimi qarşıda qaldı. Hər bir tarixi qələbə kimi, bu Zəfər də yalnız əldə olunan nəticələrlə deyil, onun ardınca görüləcək işlərlə ölçülməli idi. Mənim üçün Zəfərin ən təsirli mənzərələrindən biri üçrəngli bayrağımızın azad edilmiş torpaqlarda dalğalanmasıdır. Bayraq bizim üçün sadəcə dövlət rəmzi deyil. O, babalarımızın keçdiyi yolu, şəhidlərimizin qanını, analarımızın duasını, övladlarımızın sabahını, dövlətimizin müstəqilliyini özündə birləşdirən müqəddəs dəyərdir. Onun rənglərində milli kimliyimizin, müasirlik arzumuzun, mənəvi və mədəni köklərimizin ifadəsini görürük. Bayraq başımızın üzərində dalğalananda özümüzü, tariximizi, yaddaşımızı və gələcəyimizi görürük. O, azad torpaqlarda ucaldıqca bizim də başımız ucalır. Dövlət himnimiz isə həmin duyğuların səsə çevrilmiş ifadəsidir. Himnimizin ilk sədaları eşidiləndə insanın daxilində qəribə bir təlatüm baş qaldırır. Bəzən bir anlıq susmaq, əlini ürəyinin üstünə qoymaq və bu müqəddəs səsi dinləmək kifayət edir ki, özünü Vətənin böyük taleyinin bir parçası kimi hiss edəsən. Himn səslənəndə göz önünə şəhidlərimizin məzarı, qazilərimizin fədakarlığı, əsgərlərimizin səngəri, azad torpaqlarda yenidən qurulan evlər və gələcəyimizə ümidlə baxan uşaqlar gəlir.
Zəfərin bizə yaşatdığı ən kövrək sevinclərdən biri də illərlə yurd həsrəti ilə yaşayan soydaşlarımızın doğma torpaqlarına qayıdışıdır. Bir vaxtlar “qaçqın” və “məcburi köçkün” adı ilə xatırlanan, ömrünün böyük bir hissəsini ata evindən, uşaqlıq xatirələrindən uzaqda keçirən insanlar yenidən öz yurdlarının sakini olmaq sevincini yaşayırlar. Hər qayıdışla həmin ağrılı ayrılığın kölgəsi bir qədər də geridə qalır. Bu qayıdış sadəcə bir ailənin yeni evə köçməsi deyil. Bu, yarımçıq qalmış uşaqlığın, doğma küçələrin, unudulmayan həyətlərin, illərlə bağlı qalmış qapıların həyata qayıtmasıdır. Bir insanın illər sonra öz kəndinin torpağına ayaq basarkən əyilib onu öpməsi, dağıdılmış evinin yerində dayanaraq gözlərini uzaqlara dikməsi, uşaqlıq xatirələrini övladlarına danışması Zəfərin ən canlı, ən kövrək təcəssümüdür. İndi doğma yurda qayıdan insanlar üçün Vətən yalnız xatirə deyil, yenidən yaşanan gerçəklikdir. Hər açılan ev qapısı bir ailənin taleyində yeni səhifə, hər salınan bağ gələcəyə uzanan ümiddir. Əlbəttə, qayıdış yolunda görüləsi çox iş, qurulacaq çox ev, bərpa ediləcək çox yaddaş məkanı var. İşğalın qoyduğu dağıntıların aradan qaldırılması, şəhər və kəndlərimizin dirçəldilməsi böyük zəhmət, səbir, planlaşdırma və quruculuq əzmi tələb edir. Yolların, məktəblərin, xəstəxanaların, sosial infrastrukturun yaradılması ilə yanaşı, həmin torpaqlarda mədəni həyatın, ənənələrin, sənət və təhsil mühitinin yenidən canlandırılması da vacibdir. Və bütün bu təntənənin memarı Ali Baş Komandanım, Prezidentim Cənab İlham Əliyevdir! Zəfərin mənəvi davamı azad edilmiş torpaqlarda həyatın bütün rəngləri ilə yenidən qurulmasındadır. Ən mühüm həqiqət isə artıq dəyişməzdir: illərlə mümkünsüz görünən qayıdış arzusu gerçəkliyə çevrilib.
Artıq hər yeni ildə 8 Noyabrı qeyd edərkən gəlin, bir anlıq yaddaşımızı 44 günlük o günlərə qaytaraq. Hər evdə yanan işıqları, televizor qarşısında səssizcə oturan insanları, telefonunda cəbhə xəbərlərini gözləyən anaları, övladlarının yolunu gözləyən ataları, qələbə xəbəri gələndə sevincdən gözləri dolan insanları xatırlayaq. Hər yeni xəbərin bizi hansı duyğuların içindən keçirdiyini, bir uğura sevinərkən başqa bir ailənin şəhid ağrısı yaşadığını unutmayaq… O günlərdə sabahın necə açılacağını bilməsək də, bir həqiqətə inanırdıq: Vətənimizi tək qoymayacağıq. Ön cəbhədəki əsgərlərimizin arxasında milyonlarla ürəyin döyündüyünü duyurduq. Həmin ürəklərin hər biri bir dua, bir sədaqət, bir mənəvi dayaq idi. Mən o günlərdə yazdığım sətirləri bu gün yenidən xatırlayarkən qəribə bir duyğu keçirirəm. O yazılarda gələcəyə ünvanlanmış bir arzu vardı: bir gün bu sözləri azad Qarabağın nəfəsini duyaraq, doğma torpaqlarımızın üzərində dalğalanan bayrağımıza baxaraq oxuyaq. Bu gün həmin arzunun gerçəyə çevrilməsi qəlbimdə sözlə ifadəsi çətin olan mənəvi xoşbəxtlik yaradır. Mənim üçün bu, qələmin öz mənəvi ünvanına qovuşmasıdır. Amma bu xoşbəxtliyin içində həmişə bir nisgil də yaşayacaq. Çünki Zəfərin sevincini bizimlə bölüşə bilməyənlər var. Onların yoxluğu azadlığımızın sevincinə kölgə salmır; əksinə, hər uğurumuzun arxasında hansı ağır bədəl və fədakarlığın dayandığını bizə unutmağa qoymur. Zəfər bizim üçün bir günün sevinci deyil. O, illərlə ürəyimizdə daşıdığımız “Bir gün mütləq qayıdacağıq!” inamının gerçəyə çevrilməsi, xalqın öz gücünə inamının təsdiqi, milli iradənin tarixin sınağından keçməsidir. Lakin bu tarixi nailiyyət bizdən yalnız keçmişlə qürurlanmağı deyil, gələcək qarşısında məsuliyyət daşımağı da tələb edir. Azad torpaqların qədrini bilmək, dövlətimizi gücləndirmək, milli mədəniyyətimizi yaşatmaq, gənc nəslə Vətən sevgisini bilik, zəhmət və əməl ilə aşılamaq, şəhidlərimizin adını ləyaqətlə yaşatmaq bizim Zəfərdən sonrakı mənəvi borcumuzdur. Çünki Vətən yalnız sərhədlərin içində qalan ərazi deyil; o, həmin ərazidə yaşayan insanların birliyində, dilinə və mədəniyyətinə münasibətində, dövlətinə sədaqətində və gələcəyə məsuliyyətində yaşayır.
Qoy 8 Noyabrın hər yeni ildönümü bizə həm keçdiyimiz ağır yolu, həm də qarşıda dayanan quruculuq və yaşatma missiyasını xatırlatsın. Qoy azad Qarabağın hər şəhərində, hər kəndində uşaqların gülüşü eşidilsin, hər evdən işıq gəlsin, hər ocaqda həyatın istiliyi duyulsun. Qoy şəhidlərimizin adları ehtiramla yaşasın, qazilərimiz xalqımızın sevgisini və diqqətini daim hiss etsinlər. Qoy azad torpaqlarda yeni nəsillər böyüsün və onlar bu torpağın azadlığının hansı fədakarlıqlar bahasına qazanıldığını bilsinlər. Qoy Zəfər yaddaşımızda yalnız keçmişin möhtəşəm hadisəsi kimi deyil, hər gün daha yaxşı gələcək qurmaq üçün üzərimizə qoyulmuş məsuliyyət kimi yaşasın.
Zəfər Günün mübarək, Azərbaycan! Sən illərlə gözlənilən qayıdışın, şəhidlərimizin əbədiyaşar adının, qazilərimizin şərəfli mübarizəsinin, əsgərlərimizin hünərinin, xalqının sönməyən inamının Vətənisən! Üçrəngli bayrağın daim ucalarda dalğalansın, himnin azad səmalarda qürurla səslənsin. Torpaqlarında bir daha həsrət yox, sevinc; ayrılıq yox, qovuşma; ümidsizlik yox, quruculuq və həyat yaşansın! 44 gün ərzində hər birimizin qəlbində qurulan görünməyən səngərlər bu gün tariximizin ən parlaq səhifələrindən birinə çevrilib. Həmin səngərlərdə bir ana duası, bir əsgərin hünəri, bir zabitin məsuliyyəti, bir dövlət qərarının yükü, bir yazıçının qələmi, bir insanın sədaqəti dayanırdı. Onların hamısını birləşdirən Vətən sevgisi idi. Çünki bu torpağın adı Azərbaycandır, bu xalqın yaddaşı Qarabağdır, bu Zəfərin ən böyük mənəvi dayağı isə heç vaxt sönməyən Vətən sevgisidir!
