Vağzal uşaqları

1977-ci ildə sovet qoşunlarının tərkibində ADR-ə hərbi xidmətə gedən zaman Parxem şəhərindən Şiverin şəhərinə gedən elektrik qatarına minərkən, oradakı yüksək komfortlu şəraiti, yumşaq oturacaqları görüb heyran qalmışdım. Amma son vaxtlar özümüzdə ondan da qat-qat komfortlu sərnişin qatarlarını görüb heyrət etməmək mümkün deyil

Hamı yaxşı bilir ki, dəmir yolu vağzalına yaxın ərazidə yaşayıb, böyüyən uşaqlara “vağzal uşaqları” deyirlər. Mən də Zərdab rayonunda doğulsam da, Ağdaş rayonunun Ləki qəsəbəsindəki dəmir yolu vağzalının yaxınlığındakı evdə böyümüşəm. Uşaqlıq illərim 1960-cı illərin axırı, 1970-ci illərin əvvəllərinə təsadüf edir. Vağzal uşaqları adətən, deyirlər gözüaçıq, çoxbilmiş və çox dəcəl olurlar. Bunu nəzərə alsaq, mənim uşaqlığıma da “vağzal uşağları” adı tam yaraşır.

İstər sərnişin, istərsə də yük qatarları olsun, fərqi yoxdur, onlar hərəkətdə olarkən evimizdəki rəflərdə olan qab-qacaqlar silkələnib, bir-birinə dəyərək, cingildəyirdi. Qatarların təkərlərindən çıxan “tak-tarak, tak-tarak” səsləri bir musiqi ritmi kimi çox xoşuma gəlirdi. Çox vaxt da həm yük, həm də sərnişin qatarlarının vaqonlarını saymağı sevirdim. Sərnişin qatarları adətən 16,17,18 və sair vaqon olurdu. Yük qatarları isə, 50-dən yuxarı 55, 60, 63, 66, bəzən də 70 ədəd və sair olurdu.

Ləki dəmir yolu stansiyasından Bakı-İdcevan-Bakı, Bakı-Qafan-Bakı, Bakı-Tbilisi-Bakı, Bakı-Qazax-Bakı, Bakı-Gəncə-Bakı, Bakı-Mincivan-Bakı, Bakı-Ağdam-Stepanakert (Xankəndi) – Bakı, Bakı-Mingəçevir-Bakı və sair istiqamətlər üzrə sərnişin qatarları keçirdi. Yük qatarlarının isə hara getdiyini, uşaq ağlımla təbii ki, bilməzdim. Amma bu yük qatarlarında “kubik” daşları, sement, taxta-şalban, çəlləklərdə neft, propan qazı, müxtəlif markalı traktorlar, yüngül minik maşınları, dəzgahlar, avadanlıqlar və sair məhsulların daşındığı yadımdadır.

Bakıda yaşayan qohumlardan bizə gələn olanda sevinirdim. Çünki sərnişin qatarına onları, yükləri ilə bir yerdə mən yola salacaqdım. Bu zaman qonağımızı bilet aldığı vaqona yola salandan sonra, qatarın pilləkənində dayanıb tərpənməyini gözləyirdim. Adətən qatarın sürücüsü olan birinci vaqon stansiyanın düz yanında, işıqlı tərəflərdə dayanırdı. Qalanları isə stansiyadan çox uzaqda qalırdı ki, həmin tərəflər də çox qaranlıq olardı. Qonağı vaqonda öz yerinə yerləşdirib, sonra gəlib, qeyd etdiyim kimi, pilləkəndə dayanaraq, qatarın hərəkətə başlamasını və sürət yığmasını gözləyirdim. Bir ayağımı yerə vurub, sürəti yoxlayırdım ki, düşə bilərəm, ya yox? Artıq özümün müəyyən etdiyim sürət həddi var idi. O həddə çatanda pilləkəndən platformaya tullanırdım. Tullanan kimi dərhal dayanmaq qətiyyən olmazdı. Yoxsa əməlli-başlı yıxılıb, ciddi zədə ala bilərdim. Amma mən tullanan kimi, az qala qatarın sürətinə uyğun sürətlə var-gücümlə qaçırdım və bundan yavaş-yavaş sürəti azaldıb dayanırdım. Yəni stansiyaya çatana qədər elə bu riskli vəziyyətdə gəlməyimi qənimət sayırdım. Bayaq qeyd etdim axı, dəcəl vağzal uşaqlarından olmuşam.

Ləki stansiyasından bir xeyli uzaqda Türyançay adlı çay axırdı. Oradan balıq tutmaqdan qayıdanda, stansiyaya yaxınlaşan yük qatarlarını görən kimi yolumu bir az qısaltmaq və rahat getmək üçün sürətini müəyyən qədər azaltmış qatarın bir vaqonunun pilləkəninə sürət yığıb özümü çatdırırdım. Pilləkənlə yanbayan olan kimi, tullanıb tutacaqdan tutaraq, pilləkənə qalxırdım və xeyli yolu bir əlimdə qarğıdan qarmaq, bir əlimdə tutacaqda, rahat gedirdim. Qatar stansiyaya çatıb tam yavaşıyanda düşürdüm. Amma mənim elədiyim bu riskli “tryuku” digər uşaqlar etməyə qorxurdular.

Amma özümün də nə vaxtsa, bu qatarlara minib Bakıya yol getməyi arzulayırdım. O vaxt sərnişin qatarlarının vaqonlarında ümumi (“obşi”) “plaskart” və “kupe” vaqonlar olardı. Hər yerin öz qiyməti var idi. Ümumi yerlərdə hamı üzbəüz taxta oturacaqlarda oturardılar. “Plaskart” vaqonlarda yerlər dörd nəfərlik idi, ancaq oturacaqların üstü “meşin” dəri ilə örtülsə də, qapıları yox idi. Yerlər də ikimərtəbəli olardı. “Kupe” yerlərdə isə, oturacaqlar yumşaq idi və qapıları vardı. Bağlayıb rahat yol getmək olardı. Qapını çay vermək üçün ancaq qatar bələdçisi döyə bilərdi. Burada da yerlər həm dörd nəfərlik, həm də ikimərtəbəli idi. Adətən ikinci mərtəbədə çox adam getmək istəmirdi. Ona görə də vağzalın kassiri ağsaqqal Şərif kişiyə artıq pul verilirdi ki, aşağı yerləri versin. Bakı-Gəncə-Bakı elektrik sürət qatarı axşam tərəfi saat 18:00-da Ləki stansiyasına çatırdı. Ləkidən Bakıya çatma vaxtı isə, 22:30 və ya 23:00-da olardı. Bu dörd və altı vaqonlu sürət qatarında oturacaqların hamısı taxtadan idi. Adam 4 saatdan çox bu oturacaqda oturanda təbii ki, ağrıyırdı, yorulurdu. Fikirləşirdim ki, niyə bu vaqonda oturacaq yerlərini yumşaq eləmirlər?

1977-ci ilin aprelində sovet qoşunlarının tərkibində Almaniya Demokratik Respublikasına (ADR) hərbi xidmətə yollandım. Təyyarə ilə düşdüyümüz Templin aerodromundan  “ZİL-131” hərbi maşınlarla bizi Parxem şəhərinə gətirdilər. Oradan səhəri günü bizi Perxemdən hərbi xidmət keçəcəyimiz Şiverin şəhərinə gedən elektrik qatarına mindirdilər. Vaqondakı yüksək komfortlu şəraiti, yumşaq oturacaqları görəndə heyrətə gəldim. Deməli, arakəsmələrlə bağlanmış hər bölmədə yalnız dörd nəfər olurdu. İki nəfər bir tərəfdə, iki nəfər isə digər tərəfdə üzbəüz otururdular. Ortada da yeməyini, içməyini, qəzetini, suyunu qoymaq üçün döşəməyə bərkidilmiş stol var idi. Oturacaqlar isə sanki yumuşaq kreslo idi. Nə isə… Çox komfortlu bir şəraitdə əsgəri xidmət keçəcəyimiz Şiverin şəhərinə gəldik.

Az qala qatarlarda böyüyən mənim kimi 18 yaşında bir gəncin belə komfortlu şəraiti görməsi çox maraqlı idi. Mən buna bənzər şəraiti bir də ötən il Bakı vağzalında gördüm. ADY QSC-nın jurnalistlər üçün keçirdiyi bir tədbir zamanı Bakı vağzalında 1977-ci ildə Almaniyada gördüyüm vaqondakı şəraitdən daha yaxşı və daha müasir olan qatarla Bakıxanov stansiyasına qədər və geriyə gedib qayıtdıq. Gözlərimə inana bilmirdim ki, bizdə belə yüksək komfortlu, olduqca yumşaq oturacaqlı, ortada da Almaniyada gördüyüm stolu olan, vifili sərnişin qatarları var. Axı mən müstəqillik dövründə qatardan qətiyyən istifadə etməmişdim. Mən adətən  metro, avtobus və taksidən istifadə edirəm. Deməli, sovet dövründə sərvətimizi daşıyıb aparan Moskva bizə adi, yumşaq oturacaqlı vaqonları da çox görürmüş. Amma müstəqillik dövründə, xüsusilə müzəffər Ali Baş Komandan, Prezident cənab İlham Əliyev bir çox sahələr kimi, ADY QSC-yə də çox böyük diqqət və qayğı göstərib və belə rahat vaqonların alınması üçün lazımi vəsaitlər ayrılıb. Belə ayrılan vəsaitlər də ADY QSC rəhərliyi tərəfindən tam təyinatı üzrə istifadə olunaraq, sərnişinlərin rahatlığı üçün yüksək komfortlu vaqonlar alınıb. Deməli, ADY QSC yalnız müstəqillik dövründə özünün geniş inkişaf mərhələsinə qədəm qoyub.

Bəli, 145 il inkişaf yolu keçən Azərbaycan Dəmir Yolu bu gün özünün ən gözəl günlərini yaşayır. Bildiyimiz kimi, Azərbaycanda ilk Dəmir Yolu 1878-ci ildə tikilməyə başlanılıb. O vaxtlar neft daşımalarını həyata keçirmək üçün dəmir yolu ən sərfəli nəqliyyat vasitəsi idi. Beləliklə də, 1880-ci ildə 20 km uzunluqda olan Bakı-Sabunçu-Suraxanı xətti istifadəyə verildi. O dövrdə bu xətt, neft mədənlərinin kerosin zavodları və dəniz portu ilə birləşdirirdi və digər avadanlıqların daşınmasında da əhəmiyyətli rol oynayırdı. Tarixdən o da məlum olur ki, dünyada ilk dəfə neftin məhz bu xətt üzrə sisternlərlə daşınmasına başlanılıb.

Bu, 145 il əvvəl idi. Hazırda isə ADY QSC ötən bu illər ərzində, xüsusilə müstəqillik dövründə, çox böyük inkişaf yolu keçib. Bu gün ADY olduqca müasirləşir və bu da əsasən rəqəmsallaşma ilə bağlıdır. Rəqəmsallaşma barədə geniş izah verməyə ehtiyac görmürəm. Necə deyərlər, “Görünən dağa nə bələdçi?” Ona görə də yazıma ADY-nın Baş rəsəmsallaşdırma inzibatçısı və Rəqəmsal İnkişaf Deportamentinin rəhbəri Andrey İskriçin mətbuata vermiş olduğu müsahibədən bir sitat gətirməklə bitirmək istəyirəm: “Azərbaycan Dəmir Yolları bu gün müasir, innovativ və müsbət dəyişikliklərə açıq şəraitə çevrilir. Bütün yeniliklər ADY-nın strategiyasına uyğun olaraq, həyata keçirilir və əməliyyat səmərəliliyinin ölkə ərazisindən keçən beynəlxalq dəhlizlər üzrə tranzit həcmlərinin artırılmasına xidmət edir. Burada əsas diqqət müasir dünyanın çağırışları ilə bağlı kritik amillərin yerinə yetirilməsidir. Bu kontekstdə rəqəmsallaşma sözügedən proseslərin effektiv idarə olunmasında mühüm rol oynayır. ADY-nın Müşahidə Şurası tərəfindən təsdiq edilmiş rəqəmsallaşma strategiyasına uyğun olaraq, qurumun İT sahəsi də müvafiq transformasiya prosesindən keçir. Artıq bir ildən çoxdur ki, biz bu strategiyanı fəal şəkildə tətbiq edirik və bu istiqamətdə işlərimiz davam edir. ADY, ilk növbədə Azərbaycanı qlobal nəqliyyat qovşağına çevirməyi qarşısına məqsəd qoyub. Bundan əlavə, ADY Şimal-Cənub, Şərq-Qərb beynəlxalq nəqliyyat dəhlizləri boyunca yerləşən ölkələrlə dəmir yolu nəqliyyatı infrastrukturunun rəqəmsallaşdırılması üzrə əməkdaşlığı genişləndirir. Bir sıra layihələr bu dəhlizlər boyu əməliyyatların sadələşdirilməsi və sürətləndirilməsi, xarici tərəfdaşlarla əməkdaşlığın səmərəliliyinin artırılması və dəhlizlərin yükgötürənlər üçün daha cəlbedici və rəqabətli olmasına yönəlib”.

Bəli, bütün bu inkişafı görmək, Zəngəzur dəhlizi də açılandan sonra Azərbaycanın Beynəlxalq Nəqliyyat dəhlizləri qovşağına çevriləcəyi olduqca qürurvericidir. Bu gün müstəqil dövlətin sərnişinləri ADY QSC-nin aldıqları ən yüksək şəraitli qatarlarda, istənilən ünvana yüksək komfortlu şəraitdə rahat gedib-gələ bilirlər. Vaqonlarda kondisionerlər, vifilər artıq bu gün heç kimi təəccübləndirmir. İnanırıq ki, ADY QSC rəhbərliyi bu gündən sonra da, sərnişinlərin rahatlığı və məmnunluğu üçün əlindən gələni əsirgəməyəcək və müasir texnologiyalarla daha da inkişaf edəcək. Bu yolda ADY QSC-nin rəhbərliyinə və bütün kollektivinə böyük uğurlar arzu edirik.

Elçin MƏMMƏDLİ

Yazı Azərbaycan Dəmir Yolları QSC və Mətbuat Şurasının “Azərbaycan Dəmir Yolları-145 illik inkişaf yolu” mövzusundakı birgə müsabiqəsinə təqdim olunur.