Mədinədə tarixi kəşf: Xəlifə Ömərə məxsus Quran ayələri və kitabələr tapılıb

Səudiyyə Ərəbistanı İrs İdarəsi Mədinə bölgəsində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı Osmandan əvvəlki dövrə aid Quran ayələrini ehtiva edən kitabələr də daxil olmaqla 1700-dən çox qayaüstü kitabə, qayaüstü rəsm və arxeoloji tapıntıların aşkarlandığını elan edib.

Tezadlar.az xəbər verir ki, Səudiyyə Ərəbistanı İrs İdarəsi Mədinə bölgəsində aparılan arxeoloji işlərin bir hissəsi olaraq, Osmandan əvvəlki dövrə aid Quran ayələrini ehtiva edən yazılar da daxil olmaqla, 1700-dən çox qaya kitabəsi, qaya rəsmləri və arxeoloji tapıntıların kəşf edildiyini açıqlayıb.

Əl-Ərəbiyyənin məlumatına görə, İrs İdarəsi Mədinənin Məhd bölgəsində arxeoloji səth tədqiqatlarının ikinci mövsümünü başa çatdırıb.

Süveyrika, Muveyhiya və Haze bölgələrində aparılan işlər nəticəsində ümumilikdə 1774 arxeoloji tapıntı sənədləşdirilib.

Tədqiqat zamanı 156 yeni arxeoloji yer qeydə alınıb; 461 İslam kitabəsi, 34 Səmudi yazısı, 1259 qaya rəsmləri, 11 daş tikili, 3 tarixi saray və bina xarabalığı, 2 tarixi karvan yolu və 4 quyu müəyyən edilib.

İrs Agentliyi bildirib ki, tapıntılar İslamın erkən dövrünə, xüsusən də Xəlifə Osmandan əvvəlki dövrə işıq salır və Ərəbistan yarımadasının mədəni irsinin anlaşılmasına töhfə verir.

Xəlifə Ömərə məxsus Quran ayələri və kitabələr tapılıb

Tədqiqatda aşkar edilən ən diqqətəlayiq tapıntılar arasında Qurani-Kərimdən ayələri olan qayaüstü kitabələr və Xəlifə Ömərin adını daşıyan erkən kitabələr var.

Yazılardan birində deyilir: “Allah bu dünyada və axirətdə Ömər ibn əl-Xəttabın dostudur. Allahdan başqa tanrı yoxdur.”

Yazı Hicazi əlifbası ilə yazılıb və “İbrahim” adlı şəxsə aid edilir.

Qurum tərəfindən paylaşılan şəkillərdə həmçinin Nisa surəsinin 58-ci ayəsindən aşağıdakı sözləri ehtiva edən yazılar da aşkar edilib:

“Allah sizə əmanətləri layiq olanlara həvalə etməyi və insanlar arasında hökm verərkən ədalətlə hökm verməyi əmr edir.”

Mütəxəssislər bu cür yazıların əhəmiyyətli olduğunu, çünki İslamın ən erkən dövrlərində Quran ayələrinin yazılı şəkildə istifadə edildiyini göstərirlər.

İlk İslam yazıları və qayaüstü rəsmləri

Kəşflər arasında erkən İslam yazıları, eləcə də müxtəlif dövrlərə aid çoxsaylı qayaüstü rəsmləri və izləri var idi.

İrs İnstitutu bu tapıntıların İslam dövlətinin ilk illərinin dini, mədəni və sosial yaddaşını bu günə qədər daşıyan vacib sənədlər olduğunu vurğulayıb.

Qurum elanında bildirib ki, “Mehd bölgəsindəki hər daş bir xatirə daşıyır və hər yazı İslam dövlətinin ilk günlərinə qədər uzanan tarixdən bir hekayəni qoruyur”.

Açıqlamada həmçinin deyilir: “Bu gün biz keçmişimizin sirlərini açırıq və onları gələcək nəsillərə ötürürük”.

Səudiyyə Ərəbistanı rəsmiləri bildiriblər ki, kəşflər erkən İslam tarixinə, ərəb yazı ənənəsinə və bölgənin sivilizasiya irsinə əhəmiyyətli töhfələr verir və arxeoloji işlərin davam etdiyini bildiriblər.

E.ŞİRİNOV