İran-ABŞ danışıqlarının üçüncü raundu: əlaqələr haqqında nə məlumdur?

Xarici işlər naziri Abbas Əraqçi bildirib ki, Tehran həm dinc, həm də hərbi ssenariyə tam hazırdır, lakin məqsədi münaqişənin qarşısını almaqdır

Fars xəbər agentliyi bildirib ki, ABŞ və İran nümayəndələri İranın nüvə məsələsi ilə bağlı dolayı danışıqların üçüncü raunduna başlayıblar.

Tezadlar.az əsas məlumatları diqqətinizə çatdırır.

Danışıqlar haqqında

“Fars” xəbər agentliyinin məlumatına görə, Omanın xarici işlər naziri Bədr əl-Busaidi vasitəçi qismində çıxış edir.

İslam Respublikasının nümayəndə heyətinə xarici işlər naziri Abbas Əraqçi, siyasi işlər üzrə nazir müavini Məcid Təxt-Rəvançi, hüquqi və beynəlxalq işlər üzrə nazir müavini Kazem Qəribabadi və İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmail Bəqayi daxildir.

İranın mövqeyi

İran həm dinc, həm də hərbi ssenariyə tam hazırdır, lakin məqsədi münaqişənin qarşısını almaqdır, – deyə Əraqçi bildirib. O, vurğulayıb ki, “İranın dinc nüvə proqramına hərbi həll yolu yoxdur”.

İran İslam Respublikasının prezidenti Məsud Pezeşkian bildirib ki, İran heç vaxt atom bombası hazırlamağa çalışmayıb.

İran Parlamentinin Xarici Siyasət və Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin üzvü və İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun generalı İsmail Kosari bildirib ki, ABŞ prezidenti Donald Trampın Tehranın nüvə ambisiyaları ilə bağlı açıqlamaları “sadəcə boş söhbətdir”.

Əraqçi bildirib ki, İran Cenevrə danışıqlarında ABŞ ilə ədalətli və balanslı bir razılaşma əldə etməyin mümkün olduğuna inanır.

O, İranın əvvəlki təcrübəsini nəzərə alaraq ABŞ ilə Cenevrə danışıqlarında daha ehtiyatlı olacağını vurğulayıb.

İranın xarici işlər naziri həmçinin ölkənin uzaqmənzilli raketlər hazırlamadığını da vurğulayıb.

ABŞ-ın mövqeyi

ABŞ-ın vitse-prezidenti J.D.Vens bildirib ki, ABŞ administrasiyası İranın nüvə proqramı ilə bağlı məsələni diplomatik yolla həll etmək üçün Cenevrə də daxil olmaqla, İranla əlaqələrdən imtina etmir, lakin başqa variantlar da var. “Axios” mənbələrə istinadən xəbər verir ki, ABŞ-ın xüsusi elçisi Stiven Uitkoff fevralın 24-də qapalı qapılar arxasında keçirilən görüşdə bildirib ki, ABŞ İranın nüvə proqramı ilə bağlı daimi razılaşma əldə etmək istəyir.

“Axios”-a görə, nüvə razılaşması əldə olunarsa, Tramp administrasiyası Tehranın raket proqramı və bölgədəki İranpərəst milislərə iddia edilən dəstək barədə sonrakı danışıqlar aparmaq istəyir.

ABŞ rəsmiləri bildiriblər ki, Tehran “nüvə silahı hazırlamağa icazə verməyəcəyini” sübut edərsə, Tramp “simvolik” uran zənginləşdirməyə razı ola bilər.

“Politico” mənbələrə istinadən xəbər verir ki, ABŞ İrana mümkün zərbənin genişmiqyaslı reaksiya doğuracağından, Amerika vətəndaşları arasında itkilərə və siyasi risklərə səbəb olacağından qorxur.

Dünya miqyasında reaksiya

Çin Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mao Ninq bildirib ki, Çin hakimiyyəti ABŞ-ın İranla hərbi münaqişəyə başlamayacağına ümid edir.

O əlavə edib ki, Çin hakimiyyəti İranla bağlı hadisələri yaxından izləyir. “Janoubia” xəbər portalı təşkilatın nümayəndəsinə istinadən xəbər verir ki, Tehranda hakim rejimin devrilməsi təhlükəsi yaranarsa, şiə hərəkatı “Hizbullah” ABŞ və İran arasında hərbi qarşıdurmaya müdaxilə edəcək.

İrana zərbə ehtimalı

“Politico” mənbələrə istinadən xəbər verir ki, Trampın müşavirləri hesab edirlər ki, İsrail İrana ilk zərbəni endirərsə, bu, ölkə üçün daha sərfəli olar.

Onlar inanırlar ki, mümkün İsrail hücumu cavab tədbiri görəcək və Vaşinqtona münaqişəyə girmək üçün bəhanə verəcək.

Rəsmilər hesab edirlər ki, Amerika seçiciləri ABŞ müttəfiqinə qarşı güc tətbiq edərsə, İranda hərbi əməliyyatları daha çox dəstəkləyəcəklər.

Buna baxmayaraq, nəşrin mənbələri ABŞ-İsrail birgə hücumunun ən çox ehtimal olunan ssenari olduğuna razıdırlar.

Qəzet yazır ki, Vaşinqton administrasiyasına yaxın olanlar ABŞ-ın İranı “bombalayacağına” əmindirlər. Başqa bir mənbəyə görə, ABŞ hakimiyyəti ölkəni “başını kəsmək” məqsədi ilə İranın Ali Lideri Ayətullah Əli Xameneinin öldürülməsini, eləcə də Tehranın nüvə obyektlərinə zərbələr endirməyi nəzərdən keçirir.

Əvvəlki raundlar

2025-ci ildə İran və ABŞ arasında Omanın vasitəçiliyi ilə keçirilən nüvə danışıqlarının beş raundu İsrailin İslam Respublikasına qarşı hərbi əməliyyatının başlanması və ABŞ-ın İranın nüvə obyektlərinə zərbələri səbəbindən nəticəsiz başa çatdı.

Tehranın nüvə proqramı ilə bağlı böhranın həlli ilə bağlı İran və ABŞ arasında yeni danışıqlar raundları 6 fevralda Omanın paytaxtında və 17 fevralda Cenevrədə baş tutdu.

İran nümayəndə heyətinə Əraqçi rəhbərlik edirdi. ABŞ nümayəndə heyətinə ABŞ prezidentinin xüsusi elçisi Stiven Uitkoff rəhbərlik edib.

“İRNA”-nın məlumatına görə, Cenevrədə keçirilən danışıqların ikinci mərhələsindən sonra Tehran və Vaşinqton bir sıra ortaq məsələlər üzrə anlaşma əldə ediblər. Əraqçi bildirib ki, danışıqların ikinci mərhələsindən sonra İran və ABŞ mümkün yeni nüvə sazişinin mətninə daxil ediləcək bir sıra rəhbər prinsiplər üzrə razılığa gəliblər.