booked.netbooked.net booked.net  

...Deyirlər, Allah bir insanı cəzalandıranda əvvəlcə onun ağlını əlindən alır, sonra isə...

Sonrası bəllidir: ağlı yerindən oynayanın, yaxud əlindən alınanın isə vəzifəsini, var-dövlətini və s. əlindən almağa belə ehtiyac yoxdur, çünki bunlar bu ağılsızın əlindən quş kimi özü uçub gedəcək.

***

Keçək mətləbə: külli Azərbaycan bilir ki, Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin rektoru Ədalət Muradov külli məmləkətimizə bəlli yolla deputat edilmiş (olmuş) Etibar Əliyevlə yaxındır, dostdur, həmkardır və s. Bunu mən demirəm, Ədalət Muradovun E.Əliyevə verdiyi diplomların, mükafatların sayı, eləcə də ADİU İctimai Şurasının sədri seçməsi, ad günündə özünün fb profilində Etibar Əliyevi məxsusi şəkildə-təhsilimizin gələcək naziri formasında  və səviyyəsində tərifləyib təbrikləməsi və s. təsdiqləyir.

Etibar Əliyev də borclu qalmır: Ədalət Muradovun təbliğatçısı kimi haralara baş vurmur, nələri yazmır, demir və s. Hətta onun bəzi statusunda (ona elə gəlir ki, onun statusunu nəinki Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev, hətta ABŞ prezidenti Co Bayden, Britaniyanın baş naziri Conson, Rusiya prezidenti Putin, Ukrayna prezidenti Zelenski də oxuyur, düşünür, tədbir görməyə çalışırlar).

Olsun, amma belə də olmaz axı! Etibar Əliyev düşünür ki, guya tezliklə Azərbaycan Elm və Təhsil Nazirliyi yaradılacaq, Ədalət Muradov ora nazir, özü isə İqtisad Universitetinə rektor təyin olunacaq! Və... Bunu elə-belə demirik, bunun “tüstüsü” artıq ADİU dəhlizlərində hiss olunur. Axı, od olmayan yerdən niyə tüstü çıxmalıdır ki!

***

...Bu iki dostun düşündükləri qalsın bir kənara, baxaq Etibar Əliyevin bu gün paylaşdığı bir statusuna. Yazır: “Azərbaycan Milli Ensiklopediyasının cildlərinin plagiat, savadsız, biabırçı, təcrübəsiz səviyyədə çıxmasında əsas səbəbkarlardan biri 2004-2015-ci illərdə “Azərbaycan Milli Ensiklopediyası” Elmi Mərkəzinin direktor müavini olmuş Famil Mustafayevdir. Famil Mustafayev bu işin əlifbasını bilmədən prosesə qoşulmaqla xalqımıza zərbə vurmağı üzərinə götürənlərdən biri oldu. Ensiklopediyada baş verən saxtakarlıqlarla bağlı hüquq mühafizə orqanları işə başlamalıdır. Famil Mustafayevin müavin olduğu dövrdə saxtakarlıqlara yol verməsi onun Ali Attestasiya Komissiyası kimi vəzifəyə yüksəlməsinə səbəb olmamalı idi. Ramiz Mehdiyevin istəklərindən biri Ölkənin Bilik kitabına (Ensiklopediyaya) zərbə vurmaq idi. Mehdiyev elmə və ensiklopediyaya vurmaq istədiyi zərbəni Famil kimi adamların əli ilə etdi. Ensiklopediyaya edilən xəyanətə qarşı bütün polemikalara hazıram”.

(E.Əliyev sonradan bu statusuna əlavələr edib, təhqirlərə də yol verib. Əlavənin fotosu təqdim edilir).

***********

Yaxşı ki, Etibar Əliyev polemikalara hazır olduğunu özü yazır. İndi həmin polemikaları sadalayaq, cavablandırsın: birincisi, Etibar Əliyev, yaxşı olardı rektor Ədalət Muradovla birlikdə bu məsələni götür-qoy edib yazmaq qərarına gələndə o sənə Ensiklopediyanı açıb göstərəydi ki, sən də gözünü yumub fərqinə baxmadan “Azərbaycan Milli Ensiklopediyasının cildlərinin plagiat, savadsız, biabırçı, təcrübəsiz səviyyədə çıxmasında əsas səbəbkarlardan biri...” yazanda görəydin ki, Azərbaycan Milli Ensiklopediyasının Redaksiya Heyətinin sədri İlham Heydər oğlu Əliyevdir! Bilmirdiniz? İkiniz də bilmirdiniz??? Niyə bilmirdiniz? Bəs bilmirdinizsə, onda Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin İdarə Heyətinin sədri olduğu Azərbaycan Milli Ensiklopediyasını nə haqla, hansı sifət və üzlə “...cildlərinin plagiat, savadsız, biabırçı, təcrübəsiz səviyyədə çıxan...” adlandırırsınız??? Doğrudanmı məsuliyyət hissinizi tamam itirmisiniz???

Yeri gəlmişkən, ən azı sənə bu sifarişi (təbii ki, boynuna almayacaqsan, hətta lazım gəlsə seçkilər vaxtı qutuya doldurulan o məlum bülletenlərin şərəf və ləyaqətinə də and içəcəksən ki, Ədalət Muradovun bu məsələdə zərrə qədər də xəbəri yoxdur. Amma külli Azərbaycan da and içə bilər ki, elə deyil, sənin dostun, qəlb sirdaşın Ədalət Muradovun bu əsassız və yersiz, ölkə Prezidentinin əleyhinə, əks təbliğatına yönəlmiş bir statusdan xəbəri olmaya bilməzdi. Niyə? Ona görə ki, əvvəla, belə ciddi bir məsələdə dostunuzla məsləhətləşmirsinizsə, bu inandırıcı deyil. İkincisi, necə olur ki, Ədalət Muradov ən adi bir konfransı necə keçirməyi səninlə məsləhətləşir, amma sən isə dostuna bu cür ciddi bir məsələdə məsləhət etmirsən?! Hansı ki, Ədalət Muradov Kiyevdən Azərbaycana gələndən sonra sənin indi barəsində Allahsızcasına yalan və böhtan yazdığın Famil Mustafayevlə Prezident yanında AAK-da birgə çalışıb, o, F.Mustafayevlə çörək kəsib, tabeliyində işləyib, F.Mustafayev ona çox məsələlərdə himayəçilik edib, əsl kişi dəstəyini göstərib! Amma...

“Kiyev” dedim, yadıma düşdü: sual yaranır, nə oldu, Ədalət Muradov 1998-ci ildə Kiyevdə müdafiə etdiyi, sonradan Azərbaycanda indiyədək də yoxa çıxartdığı doktorluq dissertasiyasında Ulu Öndər Heydər Əliyevin prezidentlik-hakimiyyətdə olduğu dövrünü biabır edir, Azərbaycanı tezliklə banan respublikasına dönəcəyini yazır, “Əsrin müqaviləsini” ələ salır, səmərəsiz adlandırır, indi də sən İlham Heydər oğlu Əliyevin sədri olduğu Ensiklopediyanı “...cildlərinin plagiat, savadsız, biabırçı, təcrübəsiz səviyyədə çıxan...” adlandırırsan??? Nədir, siz iki dostun hədəfi Ulu Öndər Heydər Əliyev və oğlu İlham Əliyevdir??? Bununla nə demək istəyirsiniz???

***

 Yeri gəlmişkən, Etibar Əliyev məlum statusunda yazır ki, “...Ensiklopediyada baş verən saxtakarlıqlarla bağlı hüquq mühafizə orqanları işə başlamalıdır...”.

 Sual yaranır: Ensiklopediyanın İdarə Heyətinin sədri Prezident İlham Əliyevdir. Etibar Əliyev, hüquq mühafizə orqanları Prezident İlham Əliyevə qarşı hansı işə başlamalıdır???

Əksinə, “Təzadlar”ın elektron poçtuna daxil olan vətəndaş sorğularına istinadən hüquq mühafizə orqanları, xüsusən də DTX və Baş Prokurorluq Milli Ensiklopediyanın İdarə Heyətinin sədri,   Prezident İlham Əliyevin dünyaca bir nüfuzuna xələl gətirən və Prezidentin İdarə Heyətinin rəhbəri olduğu Ensiklopediyanı plagiat adlandırmağına həsr olunmuş statusuna görə sənə qarşı araşdırmaya başlamalıdır. Ki, bu statusun sifarişçisi kimdir, nə məqsədlə edilib?

 İkincisi, Azərbaycanın hüquq mühafizə orqanları rektor Ədalət Muradovun Azərbaycan dövlətinin iqtisadi siyasətinə qarşı yönəlmiş və 1998-ci ildə Kiyevdə müdafiə edilmiş “Keçid iqtisadiyyatının dünya təsərrüfatı sisteminə inteqrasiyası” («Интеграция переходной экономики в систему мирового хозяйства») mövzusunda doktorluq dissertasiyasının Azərbaycanda yoxa çıxarılmasının və digər məsələlərin taleyinə aydınlıq gətirməlidir.

Üçüncüsü, Azərbaycanın hüquq mühafizə orqanları həm də Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Dərbənd filialı ilə bağlı araşdırmaya başlamalıdır. Bu barədə ətraflı bəhs ediləcək. “Təzadlar”ın Araşdırma Qrupunun iki üzvü artıq Dərbəndədir, kifayət qədər material əldə ediblər...

***

...Bəli, özünü ziyalı, millətin vəkili və s. hesab edən adam düşünüb yazmalıdır, yazıb düşünməməlidir! Güman edirik, Etibar Əliyevin bu yazıdan sonra dərindən düşünüb danışmağa vaxtı çox olacaq... Çünki onun ölkə Prezidentinin imzası, adı, rəhbərliyi ifadə edilən Azərbaycan Milli Ensiklopediyasının başdan ayağa plagiat olması barədə olan statusu ilə əlaqədar redaksiyamız adından Milli Məclisin sədri Sahibə xanım Qafarovaya, Baş Prokuror Kamran Əliyevə, DTX rəisi Əli Nağıyevə, Prezident Administrasiyasının rəhbəri Samir Nuriyevə elektron sorğu göndərdik. Qoy deputat Etibar Əliyevin Prezidentin imzası olan bir Ensiklopediyanın plagiat adlandırmasının əsl səbəbinə hüquqi aydınlıq gətirilsin!!!

Asif MƏRZİLİ,

Avropa Mətbuat Federasiyasının üzvü  

***

 Görürəm, E.Əliyevlə Ə.Muradovun yaddaşının itilənməyinə ciddi ehtiyacları var, Ədalət Muradovun həmin aləmi məşhur doktorluq dissertasiyasının zəruri tezislərini təkrar təqdim edirik. 1998-ci ildə Kiyevdə müdafiə edilib, “Keçid iqtisadiyyatının dünya təsərrüfatı sisteminə inteqrasiyası” («Интеграция переходной экономики в систему мирового хозяйства») mövzusunda doktorluq dissertasiyasıdır. Etibar Əiyev, oxuyun və  Prezident İlham Əliyev haqqında, Prezident yanında AAK-ın sədri Famil Mustafayevin barəsində şantaj xarakterli cümlələrinizdən utanıb yerə girin:

 Beləliklə, ADİU rektoru Ədalət Muradovun Azərbaycanda yoxa çıxarılmış, lakin “Təzadlar”ın əməkdaşları tərəfindən Kiyev şəhərindən tapılıb gətirilmiş doktorluq dissertasiyasındakı Azərbaycan iqtidarının iqtisadi siyasətini ifşa edən tezisləri:
1. Ныне экономика Азербайджана объективно нуждается в прямых иностранных инвестициях для подъема технического уровня производства, освоения современных управленческих и информационных технологии и повышения на этой основе конкурентоспособности азербайджанских предприятий и товаров. Недостаточно рациональной, с точки зрения реализации основных целей использования в стране иностранного капитала, представляется отраслевая структура иностранных инвестиций: основная часть всех инвестиции направлены в топливную промышленность. Приток иностранного капитала в другие отрасли Азербайджана в значительной степени тормозится отсутствием благоприятного инвестиционного климата. Это касается как общей политической и экономической нестабильности в стране, так и недостаточной разработанности механизма привлечения иностранных инвесторов (1, с. 65; 2, с. 25).
-Hal-hazırda Azərbaycan iqtisadiyyatı obyektiv olaraq istehsalın texniki səviyyəsinin yüksəldilməsi, müasir idarəetmə və informasiya texnologiyalarının mənimsənilməsi və bunun əsasında Azərbaycan müəssisələrinin və məhsullarının rəqabət qabilyyətliliyinin artırılması üçün birbaşa xarici investisiyalara ehtiyac duyur. Ölkədə xarici kapitaldan istifadə edilməsinin əsas məqsinin realizasiyası baxımından xarici investisiyaların sahə strukturu rasional deyildir: bütün investisiyaların əsas hissəsi yanacaq sənayesinə yönəldilmişdir. Əlverişli investisiya mühitinin olmaması isə xarici kapitalın Azərbaycanın digər sahlərinə axınını həlledici dərəcədə ləngdir. Bu, həm ümumi siyasi və iqtisdi qeyri-stabillik, həm də xarici investorların cəlbedilməsi mexanizminin kifayət qədər hazırlanmaması ilə əlaqəlidir (1, s. 65; 2, s. 25).
2. Анализ показывает, что в настоящее время во внешнеэкономической сфере Азербайджан не имеет четкой долгосрочной концептуальной политики, а использует рычаги то применения, то отмены лицензий, тарифов, пошлин. При этом недостаточно учитывается тот факт, что все поступающие в республику внеш-неэкономические ресурсы (импорт, иностранные инвестиции, так называемая помощь в форме коммерческих кредитов и займов) в конечном счете приходится оплачивать из внутринациональных источников республики. Результат - долговая петля на многие годы вперед со всеми политическими и экономическими последствиями (1, с. 323).
- Təhlil göstərir ki, hal-hazırda Azərbaycanın xarici iqtisadi sferada dəqiq hazırlanmış uzunmüddətli konseptual siyasəti yoxdur, gah lisenziya, tariflər və rüsumların tətbiq edilməsindən, gah da onlardan imtina edilməsi kimi rıçaqlardan istifadə edir. Lakin bu zaman respublikaya daxil olan bütün xarici iqtisadi resursların (idxal, xarici investisiyalar, kommersiya kreditləri formasında yardımlar və istiqrazlar) son nəticədə ölkədaxili mənbələrdən ödənəcəyi heç vaxt nəzərə alınmır. Bunun nəticəsi isə siyasi və iqtisadi aqibətləri ilə birlikdə bir neçə il əvvəl üçün hazırlanmış borc ilgəyidir (tələsidir)(1, s. 323).
3. Азербайджан внешнюю торговлю со странами СНГ в 1996 завершил с отрицательным сальдо. Такое состояние, является, на наш взгляд, результатом непродуманной внутренней экономической политикой и крайне неэффективной структурой экспорта и импорта. Поэтому не случайно, что отрицательное внешнеторговое сальдо, в 1996 году увеличилось в 2.5 раза и достигло 329.4 млн.дол. США по сравнению 120.3 млн.дол. США в1995 году (1, с. 191).
- 1996-cı ildə Azərbaycan MDB ölkələri ilə xarici ticarətini mənfi saldo ilə başa vurdu. Bizim fikirmizcə, bu vəziyyət düşünülməmiş daxili iqtisadi siyasətin və idxal və ixracın son dərəcədə qeyri-effektiv strukturunun nəticəsidir. Buna görə də heç də təsadüfi deyildir ki, mənfi xarici ticarətin həcmi 2,5 dəfə artmış və 1995-ci ildəki 120,3 mln dolarla müqayisədə 329,4 mln. dollara çatmışdır (1, s. 191).
4. Анализ товарной структуры экспорта- импорта в целом и в страны Европы, в частности, показывает, что основу экспорта Азербайджана составляет энергоносители и сырье. В связи с этим, по нашему мнению, важно иметь в виду, что если доля нефтепродуктов в общем объеме экспорта в 1993 году составила 27.8%, в 1994 - 32.1%, в 1995 - 43.1%, то уже в 1996 году она достигла 66.8%. В то время доля готовой продукции в экспорте Азербайджана продолжала сокращаться. Наряду с этим, из-за неспособности удовлетворять потребности республики в продуктах питания импорт продовольственных товаров из других стран продолжал расти. Так, если доля продовольственных товаров в общем импорте Азербайджана составила 20%, то в 1996 году эта цифра составила уже 39.8%.
В-третьих, анализ структуры, тенденций и перспектив развития основных направлений внешнеэкономической деятельности показывает, что продолжение сегодняшней экспортно- импортной политики в недалеком будущем приведет к углублению существующей однобокой структуры экономики Азербайджана и угрожает превращению в “банановую” республику (1, с. 145-146; 2, с. 84-85).
- Ümumilikdə və qismən də Avropa ölkələrinin idxal-ixrac əməliyyatlarının məhsul strukturunun təhlili göstərir ki, Azərbaycan ixracının əsasını enerji daşıyıcıları təşkil edir. Bununla əlaqədar olaraq qeyd etmək lazımdır ki, ixracın ümumi həcmində neft məhsulları 1993-cü ildə 27,8%, 1994-cü ildə 32,1%, 1995-ci ildə 43,1% təşkil edirdisə, artıq 1996-cı ildə onun payı 66,8% olmuşdur (dissertasiya 1998-ci ildə yazılmışdır.Red.). Həm də həmin dövrdə idxal-ixrac əməliyyatlarında hazır məhsulun payı azalmaqda davam etmişdir. Həmçinin respublikanın qida məhsullarına tələbatı ödənilmədiyindən digər ölkələrdən ərzaq məhsullarının idxalı artmaqda davam etmiçdir. Belə ki, Azərbaycanın ümumi idxalıında ərzaq məhsullarının payı 20% təşkil edirdisə, 1996-cı ildə bu göstəricinin səviyyəsi 39,8% olmuşdur... Üçüncü, xarici iqtisadi fəaliyyətin strukturunun, meyllərinin və onun əsas istiqamətlərinin inkişaf perspektivlərinin təhlili göstərir ki, bugünkü idxal-ixrac əməliyyatları siyasətinin davam etməsi uzaq olmayan gələcəkdə Azərbaycan iqtisadiyyatının mövcud birtərəfli strukturunun dərinləşməsinə gətirib çıxaracaq və ölkənin “banan” respublikasına çevrilməsi təhlükəsi yaradacaqdır (1, s. 145-146; 2, s. 84-85).
5. Учитывая вышеизложенное, следует подчеркнуть, что продолжающийся в течение долгого времени глубокий кризис в кредитно-денежной и финансовой системах, является результатом ошибки в самой философии проведения реформы в Азербайджане в указанных сферах, а именно ставки на монетарный подход (1, с. 314-315; 2, с. 155).
- Yuxarıda izah edilənləri nəzərə alaraq qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycanın pul -kredit və maliyyə sistemində uzun zaman ərzində davam edən böhran- ölkədə qeyd edilən sferalarda həyata keçirilən islahatların fəlsəfəsində (Hansı ki, bu iqtisadi fəlsəfənin müəllifi Ulu Öndər Heydər Əliyevdir.Red.) yol verilən səhvlərin, məhz monitar yanaşmaya edilən stavkanın nəticəsidir(1, s. 314-315; 2, s. 155).
6. Весьма важным компонентом инвестиционного климата является налоговый режим. В Азербайджане пока сохраняется весьма сложная и тяжелая система налогообложения. Законодательными актами Азербайджана предусмотрена возможность льготного налогообложения для частного иностранного капитала, который действует в приоритетных отраслях хозяйства и отдельных регионах.
По свидетельству иностранных предпринимателей, отношение азербайджанских властей к зарубежным инвестициям декларативно чрезвычайно благоприятное. Фактически же стимулы и гарантии Для иностранных инвестиций не удовлетворяют интересы иностранных инвесторов. Власти не могут предложить ни адекватной структурной политики, ни долгосрочных льгот (по налогам, таможенному режиму, реинвестированию, репатриации прибылей и др.). Кроме того, они постоянно меняют “правила игры” в зависимости от изменения экономической и политической ситуации (1, с .286-87; 2, с. 137-138).
- İnvestisiya mühitinin ən mühüm elementi vergi rejimidir Azərbaycanda hələlik çox mürəkkəb və ağır vergitutma sistemi qorunub saxlanılır. Azərbaycan qanunvericilik aktlarında təsərrüfatın prioritet sahələri və ayrı-ayrı regionlar üzrə özəl xarici kapital üçün güzəştli vergitutma imkanı nəzərdə tutulmuşdur.
Xarici sahibkarların dediklərinə görə Azərbaycan hakimiyyətinin xarici investisiyalara münasibəti deklarativ olaraq həddən artıq əlveriçlidir. Həqiqətdə isə xarici investisiyalar üçün mövcud olan stimul və zəmanətlər xarici investorların maraqlarını təmin etmir. Mövcud hakimiyyət nə adekvat struktur siyasəti, nə də uzunmüddətli güzəştlər (vergi, gömrük rejimi, reinvestisiya, mənfəətin repatriasiyası və s. üzrə) təklif edə bilmir. Bundan başqa, hakimiyyət iqtisadi və siyasi situasiyadan asılı olaraq “oyun qaydalarını” daima dəyişir (1, s. 286-287; 2, s. 137-138).

7. Доходы Азербайджана от реализации нефти не беспредельны, как это кажется многим, а строго ограничены. К тому же существует эмпирически выведенная закономерность: страна в состоянии обслуживать лишь те долги, которые составляют 10% от ее валютных прибылей. Валютная прибыль Азербайджана в перспективе ближайших 30 лет будет формироваться из доходов от продажи нефти. Ее общая сумма, по прогнозам составит около 2 млрд, долларов минус отрицательное сальдо платежного баланса. Ориентировочно чистая валютная прибыль, на наш взгляд, составит 800-859 млн. долларов.
Это те средства, которые Азербайджан будет получать всего лишь 30 лет, и которые должны ему компенсировать безвозвратную потерю нефтеуглеродов в будущем. Но если существующая динамика роста внешней задолженности сохранится, то мы станем свидетелями того, как эти средства будут расходоваться в основном на погашение долгов и процентов по ним. Ежегодные выплаты по внешней задолженности могут составить искомые 800 млн. долларов и лишат страну, на наш взгляд, не только доходов от реализации нефтяных ресурсов, но вообще каких бы то ни было надежд на будущее. (1, .с. 295-296; 2, .с. 142-143).
- Bir çoxlarının düşündüyü kimi, Azərbaycanın neft satışından əldə etdiyi gəlirləri sonsuz deyildir, ciddi surətdə məhduddur. Bundan başqa, təcrübə əsasında aşkar edilmiş qanunauyğunluq mövcuddur: hər bir ölkə yalnız özünün valyuta mənfəətinin 10% həcmində borclarına xidmət etmək gücündədir. Azərbaycanın valyuta gəlirləri yaxın 30 il ərzindən neft satışından formalaşacaqdır. Poqnozlara görə onun ümumi məbləği 2 mlrd. dolarlıq tədiyyə balansının mənfi saldosunun fərqinə bərabər olacaqdır. Bizim fikirmizcə, xalis valyuta gəliri təxminən 800-859 mln. dolar təşkil edəcəkdir. Bu, Azərbaycanın yalnız 30 il ərzində əldə edəcəyi və gələcəkdə geri qaytarılmayacaq neft karbohidrogenlərinin itkisini kompensasiya etməli olan vəsaitinin həcmidir. Əgər xarici borcların artımının mövcud tempi gələcəkdə saxlanılarsa, biz bu vəsaitin əsasən borcların və onların faizlərinin ödənilməsinə yönəldildiyinin şahidi olacağıq. Xarici borclara görə hər il ödənilən 800 mln. dollar təşkil edəcək və bizim fikirimizcə, ölkəni yalnız neft resurslarının satışından əldə edilən gəlirlərdən deyil, həm də gələcəyə olan bütün ümidlərdən (yəni hakimiyyətə - Red.) mərhum edə bilər (1, .s. 295-296; 2, .s. 142-143).
8. Что касается крупных иностранных инвестиций в Азербайджане, то следует упомянуть так называемый “контракт века”. капитальные вложения должны составить 8 долларов, ожидаемая прибыль рассчитывается в размере 100 млрд, долларов США. Проект рассчитан на 30 лет, в течение которых планируется добыть 550 млн. тонн азербайджанской нефти. При этом необходимо отметить, что в последние годы доля Азербайджана была уменьшена в три раза. Первоначально в “контракте века” доля Азербайджана было определена в размере 30%, а в дальнейшем Азербайджан передал 10% изсвоей доли Российской нефтяной компании “Лукойл”, 5% “Эксон” и еще 5 % - турецкой нефтяной компании. По мнению аналитиков эти уступки были вызваны необходимостью сбалансировать геополитические факторы, а также отсутствием в Азербайджане возможностей вложения необходимого объема инвестиций. Предполагаемая относительно маленькая польза Азербайджана от данного контракта при его детальном анализе исчезает (1, с. 287-288; 2, с. 137-138).
- Azərbaycana yatırılan iri xarici investisiya “Əsrin müqaviləsi” adlandırılan bir neft kontraktlarıdır (İronik tonda adı çəkilir.Red.).... Ümumi kapital qoyuluşu 8 milyard amerika doları, gözlənən mənfəət 100 milyard ABŞ doları həcmində hesablanır. Lahiyə 30 ilə hesablanmışdır. Bu müddət ərzində 550 milyon ton Azərbaycan neftinin çıxarılması planlaşdırılır. İlkin olaraq “Əsrin müqaviləsi”sində Azərbaycanın payı 30% həcmində nəzərdə tutulmuşdur. Sonra Azərbaycan özünün payının 10%-ni Rusiyanın neft kompaniyası Lukoyla, 5%-i - Eksona və 5%-i də Türkiyənin neft kompaniyasına verdi. Analitiklərin fikirincə bu güzəştlərin edilməsi gepolitik amillərin balanslaşdırılması zərurətindən, həmçinin Azərbaycanda tələb edilən həcmdə investisiyanın olmamasından irəli gəlir. Azərbaycanın bu kontraktdan əldə ediləcəyi gözlənilən kiçik faydanın ətraflı dərin analizi isə onun yoxluğunu göstərir (1, s. 287-288; 2, s. 137-138).
9. Продуманная политика привлечения иностранного капитала - самый прямой и достаточно эффективный путь выхода из кризиса, рычаг ускорения социально-экономического развития страны и включения в мирохозяйственные связи. В то же время, наряду с положительными моментами участие иностранного капитала в развитии азербайджанской экономики вызвало ряд отрицательных последствий, которые не следует сбрасывать со счетов. К ним по нашему мнению следует отнести:
1) приоритетное внимание зарубежных фирм к добыче и экспорту энергоносителей способствовало не только ускоренной исчерпаемости невозобновляемых ресурсов, но и дальнейшей гипертрофии добывающих отраслей;
2) слабость государственного регулирования процесса привлечения иностранного капитала, отсутствие жесткого экологического контроля за действием ряда предприятий с иностранными инвестициями;
3) участие зарубежного капитала в приватизации государственной собственности на крайне заниженном курсе маната позволило ему за бесценок скупить ряд важных объектов и др.
Непродуманная политика в привлечении иностранных инвестиций не сможет обеспечить экономические интересы принимающей стороны (1, с. 291;, 2, с. 139-140).
-Xarici kapitalın cəlb edilməsinin düşünülmüş siyasəti böhrandan çıxışın, ölkənin sosial-iqtsadi inkişafının sürətləndirilməsinin və onun dünya təsərüffat əlaqələrinə qoşulmasının ən effektli və birbaşa yoludur. Xarici kapitalının Azərbaycan iqtisadiyyatının inkişafına müsbət təsir göstərməklə yanaşı, nəzərə alınması zəruri olan bəzi mənfi nəticələri də olmuşdur:
1) xarici firmaların prioritet olaraq diqqətlərinin enerji daşıyıcılarının hasilatına və ixracına yönəltmələri yalnız bərpa edilməyən resursların sürətlə tükənməsinə deyil, həm də hasilat sənayesinin hiberthofiyasına çərait yaratmışdır;
2) xarici kapitalın cəlb edilməsinin dövlət tənzimlənməsnin zəifliyini, bir sıra xarici investisiyalı müəsissələrin fəaliyyətinə ciddi ekoloji nəzarətin olmamasını üzə çıxarmışdır;
3) yolverilməz haldır ki, xarici kapitalın dövlət mülkiyyətinin özəlləşdirilməsində manatın son dərəcədə aşağı kursu ilə iştirakı ona bir sıra vacib obyektləri və s. demək olar ki, havayı almağa imkan vermişdir.
Xarici investisiyaların cəlb edilməsi ilə bağlı düşünülməmiş siyasət ölkənin iqtisadi maraqlarını təmin edə bilməz!
(1, s. 291;, 2, s. 139-140)
10. Таким образом, подобного рода долги, нанесли значительный ущерб азербайджанской экономике. Помимо своих абсолютных величин, которые вместе с процентами придется выплачивать Азербайджану, они отрицательно воздействовали на внутриэкономическую ситуацию, так как снижали возможности местных производителей потребительских товаров реализовать свою продукцию (1, с. 293-294; 2, с.141).
-Beləliklə, bu cür borclar Azərbaycan iqtisadiyyatına ciddi ziyan vurmuşdur. Azərbaycanın bu borcun mütləq miqdarı ilə birlikdə onun faizini də ödəməsi yerli istehlak malları istehsalçılarının öz mallarını realizə imkanlarını azaltdığından daxili vəziyyətə də olduqca mənfi təsir etmişdir (1, s. 293-294; 2, s.141).
11. Если подсчитать объемы заключенных государственными органами с различными иностранными компаниями сделок, нуждающихся в коммерческом кредитовании, то сумма превысит 20 млрд, долларов. К числу этих проектов можно отнести инвестиции по реконструкции инфраструктуры, покупки большого количества самолетов “БОИНГ” и другие грандиозные проекты.
Иной раз иностранная сторона настолько активно продвигает различные проекты, что совмещает в одном лице функции консультанта, продавца и кредитора сделки. Фактически ни один инвестиционный проект не был тщательно проанализирован, а большинство тендеров на их исполнение выигрывается второсортными турецкими фирмами, которые, по мнению наших чиновников, “хорошо изучили специфику” Азербайджана. В итоге 80% взятых кредитов возвращается обратно на территорию тех стран, которые эти кредиты предоставили, Азербайджану же остаются долги с процентами.(1, с. 294-295; 2, с. 142).
-Müxtəlif xarici kompaniyaların dövlət orqanları ilə satışa dair bağladıqları müqavilələrin həcmini hesablasaq onun məbləği 20 mlrd. dolardan çox olacaqdır. Bu layihələrə infrastrukturun rekonstruksiyasına yönəldilən investisiyaları, eləcə də çoxlu sayda “BOİNQ” təyyarələrinin alınmasını və digər iri layihələri aid etmək olar.
Bəzi hallarda xarici tərəfdaş müxtəlifliyi o qədər aktiv irəlilədir ki, bir şəxsin timsalında məsləhətçi, satıçı alqı-satqının kreditoru funksiyalarını da yerinə yetirir (?). Faktiki olaraq heç bir investisiya layihəsi diqqətlə təhlil edilməmiş, onların yerinə yetirilməsi üçün elan edilən tenderlər, bizim məmurların rəyinə görə, Azərbaycanın “spesfikasını yaxşı öyrənmiş” ikinci sort türk firmaları tərəfindən udulmuşdur. Son nəticədə götürülmüş bu kreditlərin 80%-i onu verən ölkənin ərazisinə qayıdır. Azərbaycana isə bu krediti faizi ilə birlikdə ödəmək qalır.(1, s. 294-295; 2, s. 142).

12. Наиболее же опасной нам кажется сама логика поведения органов государственного управления. Рассуждения типа, Азербайджан очень богатая страна, что ему стоит расплатиться с кредитами, часто можно услышать от чиновников различных рангов. Если подобная логика развития событий сохранится и в дальнейшем, то это перечеркивает все надежды азербайджанского народа на будущее благополучие. (1, с. 295; 2, 142).
- Bizə elə gəlir ki, ən təhlükəlisi- dövlət idarəetmə orqanlarının davranışının məntiqi sonluğudur. Tez-tez müxtəlif yüksək ranqlı məmurlardan “Azərbaycan çox varlı ölkədir, o aldığı kreditləri asanlıqa ödəyə bilər” kimi mülahizələr eşitmək olar. Əgər hadisələrin gedişi belə bir məntiqlə davam edərsə Azərbaycan xalqının gələcəkdə rifah halının yaxşılaşacağına olan bütün ümidlərini öldürəcəkdir (1, s. 295; 2, 142).

 

 

Pin It

Ən son xəbər

SƏYAHƏT

Jurnalistler


IMAGE
HƏFTƏBECƏR
Sali, 06 Fevral 2024
By Elçin Məmmədli

Tezadlar Arxiv

İDMAN